"Rogaś z Doliny Roztoki"

Powieść dla dzieci i młodzieży napisana przez Marię Kownacką,wydana w 1957 roku.Książka opowiada o dzieciach z Doliny Roztoki,które zaopiekowały się sarniątkiem.Kiedy samczyk podrósł i wyrosły mu rogi,otrzymał imię Rogaś.Kiedy nabroił,wypuszczono go do lasu.W czasie grzybobrania,gdy Józia i Rózia zaginęły,Rogaś je uratował i doprowadził do domu.Książka dedykowana była Józefowi Włodarskiemu,serdecznemu przyjacielowi dzieci,opiekunowi i miłośnikowi przyrody ojczystej.

 

"Porwanie Baltazara Gąbki"

Powieść dla dzieci autorstwa Stanisława Pagaczewskiego,wydana w 1965 r.Ze względu na oryginalność,poczucie humoru oraz wykorzystanie tradycyjnych motywów(książę Krak,Smok Wawelski)powieść zdobyła sobie wśród młodych czytelników ogromną popularność.

Charakterystyka

W utworze zostały umiejętnie skomponowane w spójną całość schematy powieści szpiegowskiej i powieści podróżniczej.Humor sytuacyjny oraz słown (przejawiający się np. wnadawaniu bohaterom zabawnych nazwisk,np.Chryzostom Trąba,nadworny malarz księcia Kraka,nadworny astrolog Onufry Arkadiusz Paralaksa,itp.)perypetie głównych bohaterów i szczęśliwe zakończenie zostało docenione przez czytelników:od chwili pierwszego ukazania się na rynku księgarskim powieść była wielokrotnie wznawiana, przy czym autorem projektów plastycznych wykorzystanych w filmach jak i książkach jest Alfred Ledwig.Sukces pierwszej książki i opartego na niej filmu skłoniło autora do napisania dalszego ciągu przygód profesora Gąbki były to powieści"Misja profesora Gąbki"(1975 r.)oraz"Gąbka i latające talerze".Do powieści tych nawiązuje też ostatnia książka Stanisława Pagaczewskiego"Przygoda na Rodos".Na postawie powieści w latach 1969-1970 powstał trzynastoodcinkowy serial animowany,równie ciepło jak książka,przyjęty przez widzów.

Opis fabuły

Na prośbę księcia Kraka pod wodzą Smoka Wawelskiego wyrusza do Krainy Deszczowców wyprawa ratunkowa,której zadaniem jest odszukanie wybitnego naukowca,biologa Baltazara Gąbki.Książę Krak oraz brat naukowca,Hipolit Gąbka,przypuszczają,iż profesor został porwany.Wyprawa ratunkowa,w której oprócz Smoka bierze udział kucharz Bartłomiej Bartolini oraz Doktor Kojot,podróżuje poprzez Krainę Psiogłowców,Słonecję,Kraj Gburowatego Hipopotama,napotyka po drodze dobrych zbójów,smoka Mleko pija,aż wreszcie dociera do Krainy Deszczowców i bierze udział w obaleniu Największego Deszczowca i uwalnia profesora Gąbkę.Przez cały czas misji przeszkadza tajemniczy Don Pedro,szpieg z Krainy Deszczowców,który także donosi Największemu Deszczowcowi o podróży,jednak wybawiony z opresji przez Smoka przechodzi na stronę członków wyprawy.Drugim wątkiem są wydarzenia w Krainie Deszczowców.Najwyższy Deszczowiec z pomocą szpiegów usiłuje zmusić profesora Gąbkę do współpracy polegającej na wyhodowaniu do celów militarnych ogromnych żab,a następnie wtrąca go do więzienia.Na tym tle pokazane są mechanizmy państwa totalitarnego i społeczeństwa żyjącego w ciągłym zastraszeniu,w którym budzi się poczucie krzywdy i chęć zmian.Oba wątki łączą się,gdy misja Smoka dociera do celu akurat w czasie wybuchu rewolucji i bierze w niej czynny udział.

Edycje

• 1966 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,249 s.
• 1972 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,254 s.
• 1975 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,256 s.
• 1983 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,256 s.
• 1989 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,256 s.
• 2002 r.Wydawnictwo Literackie,Kraków,230 s.
• 2011 r.w zbiorze:Stanisław Pagaczewski"Przygody Baltazara Gąbki"Wydawnictwo Literackie,Kraków,716 s.​ISBN 978-83-08-04814-6​

Kultura popularna

• Nazwa wymyślonej przez Stanisława Pagaczewskiego Krainy Deszczowców zdobyła sobie w języku polskim na tyle dużą popularność,że dość często jest stosowana w języku potocznym.Najczęściej nazwy tej używa się jako określenia wilgotnej,deszczowej miejscowości,okolicy nieprzyjemnej ze względu na fatalną pogodę lub nawet jako metaforyczne określenie złej,deszczowej pogody
• Krakowski raper Karramba przybrał swój pseudonim artystyczny od często powtarzanego słowa jednego z bohaterów powieści,Don Pedro,szpiega z Krainy Deszczowców.Muzyk stworzył także utwory nawiązujące do powieści pt.„Baltazar”

"Lelum-Polelum"

Powieść historyczna Walerego Przyborowskiego wydana w roku 1888.Akcja powieści rozgrywa się w czasach pierwszego historycznego władcy Polski Mieszka I,przeznaczona jest dla starszych dzieci.Władca został w niej przedstawiony jako zabiegający o zniesienie pogaństwa i toczący walki z Niemcami,którzy starają się osłabić jego władzę nad plemionami polskimi.Zdaniem krytyków autor żywo odmalował w niej portret polskiego księcia i jego żony Dobrawy Przemyślidzkiej.Wydanie książki z 1959 r.zostało wzbogacone ilustracjami Szymona Kobylińskiego.

"Karolcia"

Powieść dla dzieci autorstwa Marii Krüger z 1959 roku.Książka jest lekturą obowiązkową dla klas I-III szkół podstawowych.

Fabuła

Główna bohaterka,ośmioletnia Karolcia,wchodzi w posiadanie magicznego niebieskiego koralika,który spełnia każde jej życzenie.Dziewczynka oraz jej przyjaciel Piotr wykorzystują koralik do uszczęśliwiania innych ludzi.Magiczny przedmiot usiłuje zdobyć zła czarownica Filomena.Karolcia i Piotr przeżywają wiele przygód.

Kontynuacje

Sukces powieści wśród młodych czytelników zachęcił autorkę do napisania kontynuacji.W 1970 roku powstała powieść"Witaj,Karolciu"o dalszych losach bohaterów pierwszej części,w której bohaterka wchodzi w posiadanie magicznej niebieskiej kredki,umożliwiającej natychmiastową materializację rysunków w świecie realnym.W 2009 roku inny autor Krzysztof Zięcik dopisał dalszą część przygód Karolci pt."Karolcia na wakacjach".Książki"Karolcia" i "Witaj Karolciu"dostępne są również jako książki audio w interpretacji Marii Seweryn.

Adaptacje

W roku 1995 na podstawie książki powstał spektakl teatru telewizji.Natomiast w 2001 roku podjętą próbę stworzenia filmowej ekranizacji.Reżyserem miała zostać Jowita Gondek.Do roku 2008 powstało około 80% filmu.Ostatecznie jednak go nie ukończono.

"Jeżycjada"

Cykl powieści dla młodzieży autorstwa Małgorzaty Musierowicz.Jego nazwa pochodzi od poznańskiej dzielnicy Jeżyce.Wymyślił ją profesor Zbigniew Raszewski,wielbiciel serii i przyjaciel autorki,żartobliwie nawiązując do"Iliady".Dotychczas ukazało się 21 tomów cyklu:pierwszy("Szósta klepka")został wydany w 1977 r.a najnowszy("Feblik")w 2015 r.Akcja niemal wszystkich książek z cyklu odgrywa się w Poznaniu.Musierowicz nawiązuje do rzeczywistych miejsc(np.ul.Roosevelta),a także zdarzeń(robotnicze demonstracje w czerwcu 1956 r.)Trzon Jeżycjady stanowią losy rodziny Borejków,mieszkającej w stuletniej kamienicy przy ulicy Roosevelta.Każdy tom poświęcony jest jednej osobie,choć zwykle jest sporo nawiązań do innych postaci.Akcja książki zazwyczaj rozgrywa się w ciągu kilku dni lub tygodni.Choć poszczególne tomy są niezależne od siebie i można je czytać oddzielnie,to jednak wiele aluzji i odniesień trudno zrozumieć bez uprzedniego zaznajomienia się z poprzednimi częściami.Książki z cyklu przetłumaczono ponadto na kilkanaście języków."Noelka"została uznana za książkę roku 1992 przez polską sekcję IBBY."Kwiat kalafiora"został wpisany na Międzynarodową Listę Honorową im.H.Ch.Andersena.Na podstawie"Idy sierpniowej" i "Kwiatu kalafiora"nakręcono film"ESD".Powstała również filmowa adaptacja"Kłamczuchy".

O Jeżycjadzie

Ukazały się następujące pozycje piśmiennicze,traktujące o Jeżycjadzie:

• "Między Bambolandią i Jeżycjadą:Małgorzaty Musierowicz makro- i mikrokosmos"praca zbiorowa naukowców Uniwersytetu Śląskiego
• Krzysztof Biedrzycki"Małgorzata Musierowicz i Borejkowie"
• Kinga Czachowska,Dorota Szczerba"Poznań Borejków"

Tomy Jeżycjady

Dotychczas wydano:

1. 1975 r."Małomówny i rodzina"
2. 1977 r."Szósta klepka"
3. 1979 r."Kłamczucha"
4. 1981 r."Kwiat kalafiora"
5. 1981 r."Ida sierpniowa"
6. 1986 r."Opium w rosole"
7. 1990 r."Brulion Bebe B."
8. 1992 r."Noelka"
9. 1993 r."Pulpecja"
10. 1993 r."Dziecko piątku"
11. 1994 r."Nutria i Nerwus"
12. 1996 r."Córka Robrojka"
13. 1998 r."Imieniny"
14. 1999 r."Tygrys i Róża"
15. 2002 r."Kalamburka"
16. 2004 r."Język Trolli"
17. 2005 r."Żaba"
18. 2006 r."Czarna polewka"
19. 2008 r."Sprężyna"
20. 2012 r."McDusia"
21. 2014 r."Wnuczka do orzechów"
22. 2015 r."Feblik"
23. 2017 r."Ciotka Zgryzotka"

Postacie

Rodzina Borejków

Ignacy Borejko

Jest seniorem rodu.Urodzony w 1935 roku.Z wykształcenia filolog klasyczny i bibliotekoznawca.Podobnie jak cała rodzina,jest zapalonym miłośnikiem książek.Cechuje go erudycja,często posługuje się zwrotami łacińskimi,krzewiąc w córkach,wnukach,wnuczkach i prawnuczce miłość do tego języka.Zwykle zatopiony w filozoficznych rozważaniach,łagodny,dowcipny i spokojny.Stanowi wzór dla wszystkich członków rodziny.

Melania(Mila)Borejko(Kalemba)

Urodzona 31 grudnia 1935 roku,żona Ignacego.Z wykształcenia ekonomistka,na co dzień zajmuje się korektami dla wydawnictw;pisze książki.Energiczna,zdecydowana i nierzadko despotyczna,w rzeczywistości wrażliwa i troskliwa.Jest podporą dla całej rodziny.Pod pseudonimem Kal Amburka pisze znane sztuki(m.in."Czarną sukienkę" i "Wieczór prezydencki"),wystawiane w teatrach.Córka Zuzanny i Władysława Makowskich,którzy zginęli podczas II wojny światowej(w 1940 roku),wychowana przez Gizelę Kalembę.Główna bohaterka"Kalamburki".

Gabriela Stryba(de domo Borejko,primo voto Pyziak)

Urodzona 15 października 1961 roku,najstarsza córka Mili i Ignacego,żona kolejno Janusza i Grzegorza.Ma trójkę dzieci:Różę i Laurę(z Januszem)oraz Ignacego Grzegorza(ze związku z Grzegorzem).Gabriela jest pełna humoru,energiczna i silna psychicznie;wierzy w nieograniczoną moc ludzkiego dobra,jest życzliwa,pomocna i zdecydowana.W książce"Sprężyna"miała wypadek samochodowy.Jest główną bohaterką książki"Kwiat kalafiora".

Ida Pałys(de domo Borejko)

Urodzona 15 marca 1964 roku,druga córka Ignacego i Mili.Laryngolog.Żona Marka,mama Józefa,Łucji i Kazimierza.Charyzmatyczna i wybuchowa,ma skłonności do wyolbrzymiania problemów i histerii,znana z ciętego języka,często nietaktowna,ale pomocna.Ma niezłomny charakter i niespożytą chęć niesienia pomocy.Główna bohaterka"Idy sierpniowej".

Natalia(Nutria)Rojek(de domo Borejko)

Trzecia córka Ignacego i Mili.Urodzona w 1971 roku.Żona Roberta Rojka,zwanego Robrojkiem,matka Szymona i Jędrzeja.Nauczycielka języka polskiego w liceum.Cicha,rozmarzona,zamknięta w sobie;wegetarianka.Wrażliwa i delikatna, potrafi jednak wybuchnąć w najmniej spodziewanym momencie,jeśli ktoś stara się ją do czegoś zmusić.Występuje jako główna postać w"Nutrii i Nerwusie".

Patrycja(Pulpecja)Górska(de domo Borejko)

Urodzona 11 kwietnia 1973 roku,najmłodsza córka Borejków.Żona Floriana(Baltony),matka Anny i Nory.Słodka,spokojna i pogodna,zakochana w mężu.Jest bohaterką książki"Pulpecja".

Róża(Pyza)Schoppe(de domo Pyziak)

Urodzona w listopadzie 1981 roku,córka Gabrieli i Janusza Pyziaka,najstarsza wnuczka Ignacego i Mili.Żona Fryderyka Schoppe,matka Melanii i Karola.Główna postać powieści"Imieniny".

Laura(Tygrysek)Fidelis(de domo Pyziak)

Urodzona 10 grudnia 1984 roku,młodsza córka Gabrieli i Janusza Pyziaka.Żona Adama Fidelisa.Jest główną bohaterką"Tygrysa i Róży".

Ignacy Grzegorz Stryba

Urodzony w styczniu 1994 roku,syn Gabrieli i jej drugiego męża,Grzegorza Stryby.Młodociany intelektualista,sypie łacińskimi cytatami.Wygrywa wszystkie olimpiady i konkursy.Ciężko przeżywa okres dorastania.Narzeczony Agnieszki Żyry.Jest głównym bohaterem powieści"Czarna Polewka" i "Feblik".

Józef Pałys

Urodzony w listopadzie 1994 roku,syn Idy i Marka,kapitan podwórkowej drużyny futbolowej.Małomówny,poważny,wnikliwy obserwator.Narzeczony Doroty Rumianek.Główny bohater"Języka Trolli".

Łucja Pałys

Urodzona 1 sierpnia 1998 roku,córka Idy i Marka.Jako dziecko inteligentna i spostrzegawcza,zadająca dużo ważnych pytań.Chce zostać sprężyną wydarzeń(łac.spiritus movens).Główna bohaterka"Sprężyny".

Anna Górska

Urodzona 1 sierpnia 1998 roku,córka Patrycji i Floriana Górskich.Kuzynka i przyjaciółka Łusi.

Szymon Rojek

Urodzony w lutym 2000 roku,syn Natalii i Roberta Rojków.

Andrzej(Jędrek)Rojek

Urodzony w lipcu 2002 roku,młodszy brat Szymona.

Nora Górska

Urodzona w 2002 roku,najmłodsza córka Patrycji i Floriana Górskich.

Kazimierz(Ziutek)Pałys

Urodzony w 2007 roku,syn Idy i Marka Pałysów.

Milena Schoppe

Urodzona w czerwcu 2004 roku,córka Róży Pyziak i Fryderyka Schoppe,początkowo miała nosić imiona„Melania Gizela”po prababce Melanii Borejko i jej opiekunce prawnej,Gizeli Kalembie.Rodzina zmieniła jednak zdanie ze względu na akceptację Mili przez rodzinę Schoppe,która nastąpiła gdy Jan Schoppe pomyślał,że„Mila”to skrót od„Milena”(tak brzmiało imię jego matki).

Karol Schoppe

Urodzony w 2010 roku,syn Róży i Fryderyka Schoppe.

Pozostali
Robert(Robrojek)Rojek
Ojciec Arabelli(z pierwszego małżeństwa),Szymona i Jędrzeja,mąż Natalii.Charakteryzuje go pogodne usposobienie,poczucie humoru i pracowitość.W młodości bez wzajemności zakochany w Anieli.
Florian(Baltona,Bobcio)Górski
Mąż Patrycji,ojciec Anny i Nory.W młodości zamierzał dostać się do szkoły plastycznej,miał oryginalny image i własną kwiaciarnię.Można o nim przeczytać głównie w"Szóstej klepce"(mały Bobcio) i "Pulpecji".
Grzegorz Stryba
Matematyk,samotnik wychowujący dorastającą córkę Elkę(Noelka),znajduje szczęście u boku Gabrysi,zostaje ojcem Ignacego Grzegorza.Syn Metodego.
Marek Pałys
Lekarz neurochirurg,mąż Idy,ojciec Józefa,Łucji i Kazimierza,syn Moniki.
Janusz Pyziak
W liceum notoryczny podrywacz,potem nieodpowiedzialny pierwszy mąż Gabrysi,zostawia ją z dwójką dzieci,prawdopodobnie zakłada nową rodzinę w Australii.
Aniela(Kłamczucha)Żeromska(z domu Kowalik)
Aktorka Teatru Eksperymentalnego.Żona Bernarda,matka bliźniaków:Piotra i Pawła słynie z ciętego języka,skłonności do teatralnych gestów i przesady.Główna bohaterka"Kłamczuchy".
Bernard Żeromski
Artysta plastyk,mąż Anieli,ojciec Piotra i Pawła.Roztrzepany i wesoły filozof,potrafi jednak być męczącym towarzyszem i trudno się go pozbyć.
Paweł Żeromski
Syn Bernarda i Anieli Żeromskich,brat Piotra(bliźniak jednojajowy).Jest raczej małomówny i skryty,ubiera się na czarno.Studiuje w Amsterdamie.
Piotr Żeromski
Brat Pawła,od brata różni go gadatliwość i pogodne usposobienie.
Adam Fidelis
Polonista,mąż Laury.Syn właściciela sklepu ogrodniczego„Daglezja”w Kostrzynie.
Fryderyk Schoppe
Mąż Róży,ojciec Mili i Karola.Brat Wolfiego(Wolfganga Amadeusza) i Hildegardy(Żaby).
Celestyna(Cesia,Cielęcina)Hajduk(z domu Żak)
Główna bohaterka pierwszej części cyklu,"Szóstej klepki",kuzynka Floriana,żona Jerzego Hajduka,matka trójki dzieci,przyjaciółka Anieli oraz Danuty Filipiak,wychowanka prof.Dmuchawca.Mieszkała przy ulicy Słowackiego w domu z wieżyczką.
Aurelia(Genowefa Pompke,Lompke,Bombke itp.)Bitner(z domu Jedwabińska)
Urodzona ok.1976/1977 r.żona Konrada,matka Gabrysi i Janeczki.Jako mała dziewczynka odwiedzała różne domy,przychodząc„na obiadek”.W ten sposób zyskała sobie sympatię Borejków i innych mieszkańców Roosevelta.Szczególnie zaprzyjaźniona z Kreską.Cicha,wrażliwa i zamknięta w sobie.Kiedy miała kilkanaście lat,zmarła jej mama,Ewa Jedwabińska.Główna bohaterka:"Dziecka piątku" i po części"Opium w rosole".
Janina(Kreska)Ogorzałka(z domu Krechowicz)
urodzona ok.1966/1967 r.żona Macieja,matka Katarzyny,Marii i Magdaleny.Sympatyczna,wesoła i pomocna.Wychowywał ją dziadek prof.Dmuchawiec.Do Poznania przyjechała z Wrocławia.Główna bohaterka"Opium w rosole".
Beata(Bebe)Kordiałek(z domu Bitner)
Żona Damazego Kordiałka,córka aktorki Józefiny,siostra Konrada.Ma synka.Główna bohaterka powieści"Brulion Bebe B".
Elżbieta(Elka)Kowalik(z domu Stryba)
Córka Grzegorza z pierwszego małżeństwa,żona Tomka,ma dzieci.Główna bohaterka"Noelki".
Arabella(Bella)Majchrzak(z domu Rojek)
Córka Roberta Rojka z pierwszego małżeństwa.Blondynka o trzeźwym i praktycznym spojrzeniu na świat.Dzięki ojcu ma zamiłowanie do majsterkowania.Żona Cezarego Majchrzaka.Poświęcony jest im tom"Córka Robrojka".
Hildegarda(Żaba)Schoppe
Siostra Fryderyka i Wolfganga,tytułowa bohaterka powieści"Żaba".
Magdalena Ogorzałka
Urodzona 8 marca 1992 roku,siostra-bliźniaczka Marii,córka Kreski i Maćka Ogorzałków,prawnuczka Dmuchawca,do którego przyjechała w 2008 r.Kiedyś spotykała się z Ignacym Grzegorzem,ale potem wróciła do swojego byłego chłopaka Patryka.Główna bohaterka"McDusi".
Dorota Rumianek
Urodzona w 1996 roku,licealistka o zainteresowaniach medycznych,zamieszkuje siedlisko w okolicach Kostrzyna pod Poznaniem.Pragmatyczka i realistka,ale obdarzona intuicją.Narzeczona Józefa Pałysa.Główna bohaterka"Wnuczki do orzechów".
Agnieszka Żyra
Urodzona w 1994 roku,malarka,studentka Akademii Sztuk Pięknych.W czasach gimnazjalnych skrycie wielbiona przez Ignacego Grzegorza Strybę,po latach została jego narzeczoną.Poświęcona jej jest powieść"Feblik".

Inne postacie

• Gizela Kalemba urodzona w 1917 roku,przybrana matka Mili Borejko,krawcowa
• Zuzanna i Władysław Makowscy biologiczni rodzice Mili Borejko;matka była polonistką,ojciec dziennikarzem
• Hanna Borejko matka Ignacego i Józefa
• Józef Borejko brat Ignacego Borejki,chemik
• Felicja Borejko żona Józefa Borejki
• Joanna Borejko córka Józefa i Felicji Borejków;kuzynka Gabrieli,Idy,Natalii i Patrycji
• Józefina Bitner matka Konrada i Beaty Bitner;aktorka;daleka kuzynka Anieli
• Damazy(Dambo)Kordiałek przyjaciel i uczeń Bernarda Żeromskiego,później mąż Beaty Bitner,nauczyciel historii w liceum
• Konrad(Kozio)Bitner brat Beaty Bitner,mąż Aurelii,ojciec Gabrysi i Janeczki,scenograf
• Gabrysia Bitner córka Aurelii i Konrada,urodzona w 2004 r.
• Ewa Jedwabińska(z domu Marcinkowska)nauczycielka matematyki i wicedyrektor w liceum,wychowawczyni Kreski i Jacka Lelujki,matka Aurelii,była żona Eugeniusza
• Jerzy Hajduk mąż Cesi z Żaków,fizyk,dyrektor liceum
• profesor Czesław Dmuchawiec dziadek Kreski,nauczyciel polskiego
• Monika Pałys(z domu Kałużna)urodzona 16 czerwca 1935 roku,matka Marka,przyjaciółka Mili z dzieciństwa i lat szkolnych
• Leonia(Lonia)przyjaciółka Mili ze studiów
• Stefania Majewska nauczycielka Mili i Moniki
• Maciej Ogorzałka mąż Kreski,architekt
• Katarzyna Ogorzałka najstarsza córka Kreski i Maćka Ogorzałków,ma kłopoty ze wzrokiem
• Maria Ogorzałka urodzona 8 marca 1992 roku córka Kreski i Maćka Ogorzałków,siostra-bliźniaczka Magdaleny
• Stanisława Trolla przyjaciółka Józinka,studentka medycyny,w czasach gimnazjalnych przebyła terapię onkologiczną.Główna bohaterka"Języka Trolli".

Znak towarowy

W 2015 r.Sąd Rejonowy w Poznaniu wydał decyzję o zastrzeżeniu terminu"Jeżycjada"jako zarejestrowanego znaku towarowego,którego użytkowanie bez zezwolenia Małgorzaty Musierowicz jest nielegalne.