"Szatan z siódmej klasy"

Powieść Kornela Makuszyńskiego dla młodzieży.Głównym bohaterem jest Adam Cisowski,mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną.Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich zagadce,którą Adaś,wraz z rodziną Gąsowskich,będzie musiał rozwiązać. 

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się w 1937 r.w Warszawie i w fikcyjnej wsi Bejgoła,położonej niedaleko Wilna.Czas fabularny obejmuje wydarzenia,o których dowiaduje się Adaś z"Rękopisu Księdza Koszyczka",dotyczą one wojny francusko-rosyjskiej w latach 1812–1813,kiedy to w dworku w Bejgole mieszkał Francuz z armii napoleońskiej.Przyjąć zatem należy,że czas fabularny trwa od 1812 r.do 1937 r.Główne wątki w utworze to szkolne kłopoty,historia rodu Gąsowskich,poszukiwanie skarbu.Jest to powieść młodzieżowa,ale zawiera również elementy powieści detektywistycznej.

Bohaterowie

Bohaterowie z 1813 r.

• pan Gąsowski dawny gospodarz dworku w Bejgole,mąż Domiceli
• pani Domicela Gąsowska dawna gospodyni w dworku w Bejgole
• ksiądz Koszyczek autor rękopisu,w którym opisywał m.in.dzieje wojny francusko-rosyjskiej
• Kamil de Berier ranny oficer,ukrył skarb w parku w Bejgole
• adiutant Kamila de Berier miał dostarczyć list Armandowi de Berier
• Armand de Berier niewystępujący bezpośrednio w utworze brat Kamila de Berier,poległy pod Waterloo

Bohaterowie z 1937 r.

• Adam Cisowski sprytny i bystry uczeń siódmej klasy gimnazjum,o przezwisku"Szatan";dzięki swej niepospolitej bystrości,odgadł metodę pytania profesora historii;za rok miał zdawać maturę,rozwiązał zagadkę złodziei drzwi
• ojciec Adasia lekarz
• matka Adasia gospodyni,jak pisze Makuszyński"(...)przedobra kobieta,która(...)miała na głowie cały dom."
• czworo rodzeństwa Adasia"rozwścieczona czwórka",dwie siostry i dwóch braci
• profesor Paweł Gąsowski nauczyciel historii,wielbiciel Napoleona,autor przezwiska Adasia;uczył i pytał wedle własnej metody,którą odkrył Adaś
• Iwo Gąsowski brat Pawła Gąsowskiego,mąż Ewy i aktualny gospodarz dworku w Bejgole,ojciec Wandy,matematyk
• Ewa Gąsowska żona Iwo Gąsowskiego,gospodyni dworku w Bejgole,wiecznie z katarem
• Wanda Gąsowska córka państwa Gąsowskich o pięknych fiołkowych oczach,które uwielbiał Adaś
• Staszek Burski przyjaciel Adasia z jednej ławki
• fałszywy malarz człowiek,który kradł drzwi z dworku,złodziej"Rękopisu Księdza Koszyczka"
• Chudzielec,Garbaty współpracownicy fałszywego malarza
• Francuz dobry człowiek,który przypadkiem wpadł na trop skarbu Kamila de Berier;był z Adasiem uwięziony w piwnicy
• ksiądz Kazuro proboszcz w Bejgole

Ekranizacje

• "Szatan z siódmej klasy"nieukończony film polski z 1939 roku
• "Szatan z siódmej klasy"film polski z 1960 roku
• "Szatan z siódmej klasy"film polski z 2006 roku
• "Szatan z siódmej klasy"polski serial telewizyjny z 2006 roku,na podstawie filmu

"Sól ziemi"

Powieść Józefa Wittlina,opublikowana w 1935 roku.Utwór miał stanowić pierwszą część trylogii pt."Powieść o cierpliwym piechurze",jednak dalsze części cyklu nie zostały dokończone przez autora."Sól ziemi"opowiada o losach Piotra Niewiadomskiego,analfabety i prostaczka,wcielonego do wojska w czasie I wojny światowej.Powieść zawiera akcenty pacyfistyczne i związana jest z poetyką ekspresjonizmu.W 1939 roku"Sól ziemi"wymieniano jako jedną z propozycji do literackiej Nagrody Nobla. 
Okoliczności powstania i publikacji
Wittlin pracował nad powieścią ok.10 lat.Ostatecznie ukazała się ona w 1935 roku(z datą wydania 1936 r.)Planowana była jako pierwsza część trylogii"Powieść o cierpliwym piechurze",której dalsze części miały nosić tytuły kolejno:"Zdrowa śmierć" i "Dziura w niebie".Pozostałych tomów pisarz jednak nigdy nie dokończył(co,według relacji Gustawa Herlinga-Grudzińskiego,było powodem artystycznej goryczy,towarzyszącej Wittlinowi pod koniec życia).Część z gotowych fragmentów tomu drugiego zaginęła w 1940 roku,podczas nieudanej próby ucieczki pisarza z Francji do Wielkiej Brytanii.Fragment"Zdrowej śmierci"ukazał się jedynie w"Kulturze"paryskiej w 1972 roku.
Czas akcji
Akcja powieści rozpoczyna się ok.godziny 5.20 28 lipca 1914 roku i kończy w poranek 25 sierpnia 1914.
Zarys fabuły
Prolog
Prolog rozpoczyna się od opisu momentu wybuchu I wojny światowej.Franciszek Józef I spotyka się ze swoimi ministrami.Rozmawiają o zamachu w Sarajewie i niezadowalającej reakcji rządu serbskiego.Namawiany przez ministrów cesarz niechętnie podpisuje wypowiedzenie wojny.Prolog zawiera również opis reakcji obywateli na wybuch wojny,a także wyjazdu żołnierzy na front.
Powieść
Bohaterem utworu jest Piotr Niewiadomski,analfabeta,syn Hucułki i nieznanego Polaka.Pracuje jako tragarz na stacji Topory-Czernielica.Kiedy wybucha wojna,zostaje jednak awansowany –ma zastąpić dróżnika Banasika,który został powołany do wojska.Awans cieszy go szczególnie ze względu na możliwość noszenia czapki kolejowej z cesarskim orłem.Niedługo potem Niewiadomski zostaje wezwany na komisję poborową w Śniatynie.Tam,pomimo problemów z sercem,zostaje uznany za zdolnego do służby i wcielony do piechoty.Po komisji,wraz z innymi rekrutami,składa przysięgę wierności cesarzowi.W domu Piotr żegna się ze swoją kochanką Magdą,ulubionym psem Basem i przygotowuje się do opuszczenia wsi.W dzień wyjazdu garnizonu(21 sierpnia)Huculi dowiadują się o śmierci papieża Piusa X,która miała miejsce nocą.Po południu są świadkami zaćmienia słońca.Odczytują to jako oznaki końca świata.Na Węgry Niewiadomski wraz z innymi rekrutami dociera pociągiem.Na miejscu panuje nastrój klęski,wynikający z informacji o niepowodzeniach na froncie.Przygotowaniem rekrutów do wcielenia do armii zajmuje się stabsfeldwebel(sierżant sztabowy)Bachmatiuk,surowy,fanatycznie przestrzegający regulaminu i bezwzględnie oddany idei subordynacji wojskowej.Trzeciego dnia pobytu na Węgrzech Piotr Niewiadomski składa przysięgę wojskową.
Recepcja utworu
W Polsce
Powieść cieszyła się dużym uznaniem krytyki.
Pisano o niej: 
Wittlin znalazł do sprawy wojny zupełną nową własną drogę.Drogę prostoty i naiwności.Spojrzał na świat oczami człowieka pierwotnego i pokazał,że w tych oczach niewtajemniczonych we współczesność,że w tym mózgu prostym i nieskomplikowanym przełamuje się rzeczywistość życia i śmierci tak samo,jak w najbardziej widzących i światłem kultury oświeconych spojrzeniach...„Sól ziemi”jest patetycznym wstępem i wspaniałym przygotowaniem tego doświadczenia.Ale jest nadewszysko bezkrwawym odwetem serca,które zwierza się i opowiada o cierpieniach milionów.Jest szturmem na pozycję wroga,odsłaniającym skomplikowany system grozy i teroru,którym demon wojny sparaliżował odruch wolnego człowieka.Emil Breiter,w:T.Dołęga-Mostowicz,"Dr.Murek zredukowany",Tow.Wyd.„RÓJ”,Warszawa 1936 r.s.367. 
Trudno zatrzymać się nad wszystkimi ważniejszymi momentami książki.Są tu charakterystyki osób i poszczególne sceny,które same dla siebie wymagałyby specjalnych omówień.Leon Pomirowski,w:T.Dołęga-Mostowicz,Dr.Murek zredukowany,Tow.Wyd.„RÓJ”,Warszawa 1936,s.367 
W styczniu 1936 roku zdobyła nagrodę„Wiadomości Literackich”zarówno w wyniku decyzji sądu konkursowego,jak i w drodze głosowania czytelników pisma.Jury doceniło utwór m.in.za pasję i rozwagę w warstwie stylistycznej,sposób ukazania wojny jako mechanizmu pozaludzkiego,troskę i autorskie poczucie odpowiedzialności.W 1938 r.Wittlin otrzymał nagrodę Złotego Wawrzynu Polskiej Akademii Literatury.Książka cieszyła się również w dwudziestoleciu międzywojennym dużą popularnością wśród czytelników w 1936 r.została wznowiona dwukrotnie,a jej czwarte wydanie ukazało się w 1938 roku.W okresie powojennym powieść nie była szeroko znana w Polsce z przyczyn politycznych Wittlin przebywał na emigracji,był współpracownikiem Radia Wolna Europa,podpisał także skierowany do pisarzy emigracyjnych apel o niepublikowanie w Polsce.Artykuły o książce pojawiły się jedynie w okresie odwilży w 1956 roku.Aktualność powieści podkreślał wtedy w"Życiu Literackim"Włodzimierz Maciąg,natomiast"Tygodnik Powszechny"opublikował serię artykułów o Wittlinie.Pierwsze powojenne polskie wydanie"Soli ziemi"ukazało się dopiero w 1979 roku,nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego.Powieść jest w Polsce znana słabiej niż za granicą.
Na świecie
Książka szybko zdobyła uznanie międzynarodowe.W 1936 roku na łamach"Pariser Tageszeitung"Alfred Döblin porównywał ją z twórczością Jaroslava Haška.Pierwsze przekłady(na niemiecki,duński,czeski i rosyjski)ukazały się w 1937 r.a kolejne(na angielski,francuski,włoski,szwedzki i węgierski)w 1939 r.W tym samym roku w prasie angielskiej i francuskiej ukazały się pochlebne recenzje"Soli ziemi",rozważano także nagrodzenie jej literacką Nagrodą Nobla.O powieści wypowiadali się także pozytywnie Tomasz Mann i Gabriel Marcel.W okresie wojny pojawiły się tłumaczenia na chorwacki i hebrajski,a w 1945 r.na hiszpański.W 1943 r.Wittlin otrzymał za"Sól ziemi"nagrodę Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury oraz Narodowego Instytutu Sztuki i Literatury w Nowym Jorku(co związane było z opublikowanym w 1941 r.drugim amerykańskim wydaniem powieści).Dużym sukcesem cieszyło się również drugie tłumaczenie niemieckie,wydane w 1969 roku.

"Przyjaciel wesołego diabła"

Powieść napisana przez Kornela Makuszyńskiego w 1930 roku.

Adaptacje

Książka została sfilmowana w roku 1986 przez Jerzego Łukaszewicza.

"Panna z mokrą głową"

Powieść Kornela Makuszyńskiego opublikowana w 1932 roku. 

Treść

Trzynastoletnia Irenka Borowska wiedzie radosny i beztroski żywot w rodzinnym dworku.Czas spędza na beztroskiej zabawie z wiernym psem Drabem.Tymczasem majątek rodziny podupada w związku z kryzysem gospodarczym.Ojciec,by spłacać zaciągnięte długi,po kawałku wyprzedaje łąki i las.Podczas wycinki drzew ginie przywalony dębem.Majątek Borowskich zostaje zlicytowany.Irenka,chcąc pomóc matce,w tajemnicy przed nią wyjeżdża do Warszawy,gdzie mieszka jej bogata ciotka.Liczy na to,że uzyska od niej pomoc.

Ekranizacje

• "Panna z mokrą głową"film w reżyserii Kazimierza Tarnasa z 1994 roku
• "Panna z mokrą głową"serial telewizyjny zrealizowany na podstawie filmu

"O dwóch takich,co ukradli księżyc"

Polska książka autorstwa Kornela Makuszyńskiego z 1928 roku. 

Fabuła

We wsi Zapiecek na świat przychodzą bliźniacy Jacek i Placek.Okazują się być niesamowicie żarłoczni,okrutni i leniwi.Wiadomo,że nic z nich nie wyrośnie.Ponieważ nie chcą pracować –teraz ani w przyszłości,postanawiają ukraść złoty księżyc i go sprzedać.Na drogę wykradają matce ostatni bochenek chleba,(który później zamienia się w kamień).Wkrótce wpadają w ręce złoczyńców.Gdy wyprawiają się do złotego miasta,poznają pozorną wartość wszystkich skarbów.Wracają do Zapiecka i pragną pomagać rodzicom w pracy.

Ekranizacje

• "O dwóch takich,co ukradli księżyc"film z 1962 roku rolę bliźniaków zagrali Lech Kaczyński i Jarosław Kaczyński
• "O dwóch takich,co ukradli księżyc"serial animowany

"Noce i dnie"

Powieść Marii Dąbrowskiej wydana w latach 1931–1934 w Warszawie w wydawnictwie Jakuba Mortkowicza:tom 1"Bogumił i Barbara"(1931 r.na stronie tytułowej 1932 r.)tom 2"Wieczne zmartwienie"(1932 r.)tom 3(część 1 i 2)"Miłość"(1933 r.)tom 4(część 1 i 2)"Wiatr w oczy"(1934 r.)Powieść"Noce i dnie"w zgodnej ocenie krytyków literatury uważana jest za najlepszą powieść w historii literatury polskiej;za powieść tę Dąbrowska była nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939,1957,1959 i 1960 r.Powieść przedstawia dzieje kilku pokoleń rodziny szlacheckiej Niechciców(Bogumił Niechcic i Barbara z Ostrzeńskich Niechcicowa)na tle doniosłych przeobrażeń społecznych i politycznych w podwójnej perspektywie:historycznej i egzystencjalnej.Akcja"Nocy i dni"rozgrywa się w Kaliszu,w powieści nazwanym Kalińcem i w Kaliskiem w latach 1863–1914,od powstania styczniowego do wybuchu I wojny światowej.Na podstawie powieści powstał film fabularny"Noce i dnie"(1975 r.)oraz serial telewizyjny"Noce i dnie"(1978 r.)

"Król Maciuś Pierwszy"

Powieść Janusza Korczaka,wydana w 1922 r.Opowiada ona o małym chłopcu,synu króla.Po śmierci ojca(matka umarła już wcześniej)Maciuś zostaje królem.Z początku uzależniony od ministrów i etykiety jest traktowany jak rozpieszczony maluch.Chce jednak pokazać,że jest odważny jak jego przodkowie.Gdy w kraju wybucha wojna,Maciuś z przyjacielem Felkiem przebiera się za zwykłego żołnierza i wyrusza na front.Tam uczy się pokory,szacunku dla życia,a jednocześnie bycia wytrwałym i opanowanym w każdej sytuacji.Maciuś coraz bardziej wyrywa się spod etykiety i wprowadza wiele reform.Zaprzyjaźnia się z ludożerczym królem Bum-Drumem.Tworzy dziecięcy sejm.Zamieszanie powstałe przez zrównanie dzieci z dorosłymi osłabia kraj Maciusia,na który znów najeżdżają sąsiedzi.Tym razem Maciuś,mimo walecznej obrony,przez tchórzostwo poddanych zostaje pokonany i osądzony.Zostaje skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie,lecz kara w ostatniej chwili zostaje zmieniona na zesłanie na bezludną wyspę.Dalsza część jego przygód opisana jest w książce"Król Maciuś na wyspie bezludnej".

Ekranizacje

• "Król Maciuś I"polski film z 1958 roku w reżyserii Wandy Jakubowskiej
• "Król Maciuś I"polski spektakl telewizyjny z 1997 roku w reżyserii Filipa Zylbera
• "Król Maciuś Pierwszy"polsko-francusko-niemiecki 26-odcinkowy serial animowany z 2002 roku.Był emitowany w latach 2003-2005.Serial liczył 26 odcinków 15-minutowych
• "Król Maciuś Pierwszy"film animowany zrealizowany w 2007 roku na podstawie serialu z 2002 roku przez tę samą ekipę,która zrealizowała serial
• "Król Maciuś Pierwszy"("Король Матиуш Первый")opera Lwa Konowa,nowe wydanie 2009 r.2 ustawy.Opera dla dzieci solo i śpiew chóralny.Rosja,Moskwa

"Granica"

Powieść autorstwa Zofii Nałkowskiej,wydana po raz pierwszy w 1935 roku.Opowiada o losach Zenona Ziembiewicza,jego karierze i miłosnych problemach.Łączy w sobie cechy wielu gatunków:powieści psychologicznej,realistycznej,sensacyjnej i kryminału.Początkowo jej tytuł miał brzmieć"Schematy",autorka odeszła jednak od tego pomysłu na rzecz"Granicy".Powieść została napisana w stylu retrospektywnym.Napisana w okresie międzywojennym,porusza istotne wówczas problemy społeczne,takie jak aborcja,czy problemy gospodarcze.W 1935 r.autorka otrzymała za powieść Państwową Nagrodę Literacką."Granica"została dwukrotnie przeniesiona na ekran:w 1938 i 1977 roku. 
Zarys fabuły
Młody Zenon Ziembiewicz,pochodzący ze szlacheckiej,niezbyt zamożnej rodziny wyjeżdża do miasta,aby tam się uczyć.W mieście poznaje Elżbietę Biecką,pochodzącą z bogatej rodziny,wychowywaną jednak przez ciotkę.Następnie wyjeżdża do Paryża,gdzie pobiera dalszą edukację.Po powrocie do kraju,w rodzinnej miejscowości poznaje Justynę Bogutównę,córkę kucharki,która pracuje w folwarku za tyle,co zje.Oboje są sobą zafascynowani,przeżywają krótki romans.Zenon wraca do miasta,gdzie oświadcza się Elżbiecie.Justyna zmuszona do podróżowania chorobą matki także udaje się do tego samego miejsca.Kochankowie z Boleborzy spotykają się przypadkiem na ulicy,ich romans odżywa na nowo.Dowiaduje się o tym Elżbieta,która postanawia zostawić Zenona;ten chce jej powrotu,oferuje Justynie pomoc finansową.Nie ma na myśli aborcji,jednakże Justyna tak to odbiera i usuwa ciążę.Elżbieta nic o tym nie wie,jej dobroczynność pozwala na opiekę nad Justyną.Młoda chłopka jest załamana ze względu na popełniony czyn.W tym samym czasie kariera Zenona ciągle się rozwija,syn ziemianina zostaje prezydentem miasta.Justyna postanawia go okaleczyć,przychodzi do jego biura,gdzie przy pomocy żrącej substancji oślepia go.W końcu Zenon popełnia samobójstwo,strzelając sobie z rewolweru w usta.
Postacie

• Zenon Ziembiewicz główny bohater;inteligent,którego kariera ulega szybkiemu rozwojowi
• Elżbieta Biecka żona Zenona,prawdopodobnie arystokratka
• Justyna Bogutówna kochanka Zenona,pochodząca z ubogiej rodziny
• Walerian Ziembiewicz ojciec Zenona,posiadacz licznych kochanek,ubogi arystokrata
• Żańcia Ziembiewicz matka Zenona
• Niewieska matka Elżbiety,rozwódka,piękna kobieta,mieszkająca za granicą
• Niewieski ojczym Elżbiety,starszy i przystojny mężczyzna,minister,finansista,polityk
• Cecylia Kolichowska ciotka Elżbiety
• Karol Wąbrowski przyjaciel Zenona z czasów studiów w Paryżu,syn Cecylii

"Ferdydurke"

Metaforyczna powieść Witolda Gombrowicza opublikowana w 1937 r.(datowana 1938 r.)przełożona na wiele języków,uznana za wybitny utwór już przed II wojną światową. 
Treść
Bohaterem powieści jest trzydziestoletni początkujący literat Józio Kowalski,który niespodziewanie nawiedzony zostaje przez swojego byłego nauczyciela,profesora Pimkę i cofnięty do swej starej klasy gimnazjalnej.Czas teraźniejszy znajduje się nagle w czasie przeszłym i staje się czasem realnym bohatera.W trakcie pobytu w szkole zostaje poddany procesowi tzw.„upupiania”,czyli infantylizacji młodzieży gimnazjalnej.W kolejnych„odsłonach”perypetii bohatera podlega on często wtłaczaniu w formy poznawczego i społecznego konformizmu.W domu mieszczańskim to samo kształtowanie prowadzić ma ku normom tzw.nowoczesnego społeczeństwa obowiązkowej tolerancji.Ostatecznie odrzuca powierzone mu zadanie i ucieka za namową Miętusa(szkolnego kolegi)w celu odnalezienia dla niego„człowieka bez formy”.W dalszych peregrynacjach trafia do dworu wujostwa Hurleckich,gdzie dominują tradycje i rytuały ziemiańskie.Zasadniczym tematem utworu nie są przygody Józia i oryginalnie stworzona fabuła.Obok późniejszej powieści"Trans-Atlantyk"(1953 r.)"Ferdydurke"to przede wszystkim dyskusja autora o formowaniu się człowieka.O tym,jak skazany jest on stale nie tylko na wpływy zewnętrzne ale i też na"samo widzenie się".Kim jestem,czy jestem sobą i co to oznacza,czy można być"sobą"to zasadnicza treść powieści.Do tematu tego wróci po latach w swoich„Dziennikach”.Uwypukleniem tych poszukiwań są jednocześnie sceny satyry społeczno-obyczajowej,czy groteski sytuacyjnej,posługiwanie się surrealizmem i pure nonsensem,zanim te prądy zadomowiły się w literaturze polskiej.Potrafił obnażyć przywary i nawyki polskich klas społecznych,nie oszczędzając najbardziej szanowanych"narodowych świętości"(wiara,patriotyzm,poczucie honoru).„Ferdydurke”jest powszechnie dziś uznawana za jedno z czołowych osiągnięć polskiej literatury międzywojennej i należy do kanonu lektur szkolnych.
Tytuł
Etymologia tytułu utworu nie została jednoznacznie określona przez autora.Jedne z najczęściej powtarzanych hipotez głoszą,że Gombrowicz zaczerpnął go z imienia i nazwiska jednego z bohaterów powieści„Babbitt”Sinclaira Lewisa Freddy'ego Durkee.Inna głosi,że jest to zapis wymowy wyrażenia w języku angielskim thirty door key,które nawiązuje do wieku głównego bohatera 30 lat.Tytuł całości nawiązywałby do tytułów dwóch składowych,a komentujących utwór,opowiadań o Filodorze czyli,o lubiącym drzwi(filo-door),czyli to,co„zamyka”,konstytuuje jednostkę oraz o Filibercie,czyli o lubiącym pokój(berthe),zamknięcie w samym sobie i pewnym stopniu rozwoju.Opowiadania te dzielą powieść na trzy części,w których akcja toczy się głównie w trzech„domach ludzkich”szkoła,dom nowoczesny,dom staroświecki.Tytuł„Ferdydurke”tłumaczony jako„klucz do trzydziestu drzwi”,mówiłby o powieści jako o pewnym kluczu,sposobie umożliwiającym niezakłócony i autentyczny rozwój jednostki.Jeszcze inna teoria(głoszona przez M.Głowińskiego)mówi,że tytuł ma być z zasady bezsensowny,a jego znaczeniem jest paradoksalnie właśnie brak znaczenia.
Adaptacje
W roku 1985 TVP Kraków zrealizowała spektakl w ramach Teatru Telewizji,w reżyserii Macieja Wojtyszki,w którym wystąpili min.Jan Peszek,Jerzy Radziwiłowicz,Jan Frycz.Powieść została zekranizowana w 1991 roku przez reżysera Jerzego Skolimowskiego.W filmie wystąpili:Iain Glen,Crispin Glover,Robert Stephens,Judith Godrèche,Zbigniew Zamachowski i Fabienne Babe.Powieść doczekała się wielu adaptacji scenicznych,głównie w teatrach krajowych;26 premier w ostatnim 30-leciu w teatrach krajowych oraz scenicznych adaptacji na Emigracji.

"C.K.Dezerterzy"

Powieść Kazimierza Sejdy opublikowana po raz pierwszy w 1937 roku.Powieść przypomina nieco utwory Jarosława Haška,ze względu na humorystykę oraz krytyczny stosunek do Austro-Węgier.Popularna w okresie międzywojennym,po drugiej wojnie światowej powieść popadła w zapomnienie.Renesans jej popularności rozpoczął się w drugiej połowie lat osiemdziesiątych XX wieku za sprawą udanej ekranizacji filmowej dokonanej w 1985 roku przez Janusza Majewskiego pod tym samym tytułem.

Treść

Akcja powieści rozpoczyna się w ostatnim roku I wojny światowej w 11 kompanii wartowniczej w Sátoraljaújhely na terenie Węgier.Skoszarowani są tam politycznie podejrzani żołnierze wszystkich narodowości CK monarchii.Głównym bohaterem powieści jest ukrywający się prawdopodobnie pod przybranym nazwiskiem frajter Stefan Kania.Czterech żołnierzy Polak Kania,Węgier Lajos Szökölön,polski Żyd Izydor Haber,Rusin Iwan Hładun oraz włoski jeniec Giuseppe Baldini,w obawie przed grożącym im procesem postanawiają uciec z aresztu,gdzie trafili po niespodziewanej inspekcji w jednostce.

"Awantura o Basię"

Powieść napisana przez Kornela Makuszyńskiego w 1936 roku.Pierwszy raz została opublikowana w 1937 roku. 

Treść

Opowiada historię dziewczynki o imieniu Basia.Matka dziewczynki ginie na dworcu przejechana przez pociąg.Opiekę przejmują przypadkowi ludzie.Najpierw doktorowa z prowincjonalnego miasteczka wysyła bohaterkę pociągiem,z kartką na szyi z zapisanym adresem osoby,do której ma się udać.Jednak kartka ulega po drodze częściowemu zniszczeniu i jest mylnie odczytana.Basia trafia ostatecznie pod opiekę znanego pisarza Olszowskiego,który otacza ja miłością.Wkrótce zgłasza się prawowita opiekunka Stanisława Olszańska,przyjaciółka zmarłej w tragicznym wypadku matki Basi.Basia dostaje się pod wspólna opiekę Stanisławy i pisarza Olszowskiego,co wkrótce zostaje przypieczętowane małżeństwem obojga.Po wielu latach,Basia,już jako nastolatka,dowiaduje się,że jej ojciec uczony,który zaginął podczas ekspedycji w Ameryce Południowej,został odnaleziony,ale cierpi na zaniki pamięci.Basia postanawia zaopiekować się tatą.Ojciec dzięki jej opiece odzyskuje pamięć.

Ekranizacje

• "Awantura o Basię"film z 1959 roku
• "Awantura o Basię"film z 1995 roku
• "Awantura o Basię"serial telewizyjny na podstawie filmu z 1995 roku

Ciekawostki

• Jednym z epizodycznych bohaterów jest pisarz Kornel Makuszyński(autor powieści),który w powieści jest gwarantem umowy pomiędzy Stasią a Olszowskim.

"Solaris"

Łac.słoneczny najbardziej znana powieść Stanisława Lema,przetłumaczona na wiele języków,zaliczana do klasyki fantastyki naukowej.Wydana po raz pierwszy w 1961 roku przez Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.Dzieło jest relacją z nieudanego kontaktu ludzkości z obcą formą inteligencji. 
Opis fabuły
Główny bohater psycholog Kris Kelvin przybywa z Ziemi na stację badawczą unoszącą się nad cytoplazmatycznym oceanem pokrywającym obcą planetę Solaris.Ocean ten wydaje się być pewną formą inteligencji,o zdumiewających możliwościach interwencji w chaotyczny ruch orbitalny planety wewnątrz układu podwójnej gwiazdy.Ludzie od wielu lat nie potrafią zrozumieć tajemniczej natury oceanu;wszelkie próby porozumienia zawodzą.Naukowcy przebywający w momencie przylotu Kelvina na stacji badawczej(Snaut i Sartorius)zachowują się w nienaturalny sposób,ich stan psychiczny przypomina lekki obłęd.Szef tamtejszej placówki Gibarian popełnił samobójstwo parę godzin przed przybyciem psychologa.Wkrótce pojawia się tam w niewyjaśnionych okolicznościach żona Kelvina,Harey,która niegdyś targnęła się na swoje życie,za co główny bohater czuje się odpowiedzialny.Podejmuje on drastyczne próby uwolnienia się od nieproszonego„gościa”.Istota jednak powraca,co udowadnia mu(podobnie jak poprzednio innym rezydentom stacji),że jego działania mają charakter zbrodni kopia jego żony psychicznie niczym nie różni się od człowieka.Pomimo iż wie,że istota przypominająca zmarłą wcześniej kobietę tak naprawdę nią nie jest,z biegiem czasu zaczyna ją akceptować i kochać.Okazuje się,że ocean materializuje wspomnienia badaczy w postaci neutrinowych,niezniszczalnych tworów.Obecność tych fantomów,wydobytych z podświadomych zakamarków pamięci,okazuje się być dla ludzi trudną do zniesienia udręką psychiczną.Bohaterowie próbują ustalić,czy jest to forma eksperymentu przeprowadzana przez planetę na badaczach,działanie nie do końca świadome czy nietypowa próba kontaktu odpowiedź na wcześniejsze naświetlanie oceanu twardym promieniowaniem rentgenowskim.Uczeni decydują się na następną próbę kontaktu:przesyłają w głąb oceanu encefalogram Kelvina w celu przekazania domniemanemu odbiorcy swoich stanów psychicznych.Duża część książki jest poświęcona historii wcześniejszych badań oceanu,z którą bohater zaznajamia się przeglądając zbiory biblioteki umieszczonej na stacji.Z tych badań wyodrębniła się nawet osobna gałąź wiedzy solarystyka.Z lektury dzieł poświęconych solarystyce poznaje on opisy różnorodnych zjawisk występujących na oceanie(mimoidy,symetriady)oraz próby naukowego wyjaśnienia natury dziwnej substancji.Powieść jest najsłynniejszym utworem Lema,tak w kraju,jak i za granicą.Autorowi udało się stworzyć najbardziej oryginalną wizję Obcego w historii literatury s-f.Solaris porusza problemy niemożności zrozumienia Wszechświata,bezsilności nauki wobec innej formy istnienia oraz bezradności człowieka,który nie może uwolnić się w kosmosie od balastu ziemskich wspomnień i wyrzutów sumienia.
Żywy ocean
Według samego Lema,żywy ocean powinien wyglądać jak lampa lava.
Adaptacje
Ekranizacje

• "Solaris"1970 r.ZSRR,reż.Nikołaj Nirenburg
• "Solaris"1972 r.ZSRR,reż.Andriej Tarkowski
• "Solaris"2002 r.USA,reż.Steven Soderbergh

Słuchowiska
Powstały dwa słuchowiska radiowe na podstawie"Solaris".Pierwsze zrealizowało Polskie Radio w 1970 roku,natomiast drugie(anglojęzyczne)BBC w 2007 roku.
Książka mówiona
Jako książka mówiona powieść została wydane przez Polskie Radio w 2010 roku.Książka jest czytana przez Piotra Fronczewskiego.W 2011 r.ukazała się natomiast wydana przez wydawnictwo Andromeda wersja czytana przez Jerzego Trelę.Anglojęzyczna książka mówiona"Solaris"(według tłumaczenia Billa Johnstona)wydana została w 2011 roku,czytana przez Alessandro Julianiego.

"Mała Apokalipsa"

Powieść Tadeusza Konwickiego, wydana w 1979 r.Bohater oraz narrator książki jest pisarzem żyjącym w komunistycznej Polsce.Za namową znajomych z opozycji godzi się na dokonanie protestacyjnego aktu samospalenia przed budynkiem PKiN.Autor nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie,czy bohater zdecydował się na ten ostateczny krok.Książka kończy się słowami Ludzie,dodajcie mi sił.Ludzie,dodajcie sił każdemu na świecie,kto o tej porze idzie ze mną na całopalenie.Ludzie,dodajcie sił.Ludzie...

"Dziura w niebie"

Powieść inicjacyjna Tadeusza Konwickiego,opublikowana w 1959 roku w Warszawie.Książka otrzymała nagrodę Nowej Kultury.Oprócz powieści inicjacyjnej,utwór Konwickiego nawiązuje także do powieści młodzieżowej,romansu społecznego i powieści z życia wsi.

Streszczenie fabuły

Akcja utworu rozgrywa się w podwileńskiej wsi w 1938 roku.Wieś podzielona jest na dwie części Górne Młyny(część zamożniejsza) i Dolne Młyny(część uboższa).Pomiędzy chłopcami pochodzącymi z tych części"Góralami" i "Doliniarzami"odbywa się walka o zamkniętą papiernię,tzw."Puszkarnię".Główny bohater powieści,Polek Krywko jest uczniem ostatniej klasy szkoły podstawowej.Jego rodzice nie żyją,wychowywany jest przez dziadków.Polek wywodzi się z Dolnych Młynów,zakochuje się jednak w Wici Puciałłównie z Górnych Młynów.We wsi mówi się o przybyciu nieznajomych,którzy mają wszystko zmienić,Polek niecierpliwie oczekuje ich przybycia.Pojawia się jednak w końcu jeden tylko wędrowiec,który przybywa do wsi,aby popełnić samobójstwo.Przy jego ciele znajduje się rękopis,z którego wynika,że biografię nieznajomego wiele łączy z biografią Polka,że jest on pochodzącym z przyszłości sobowtórem głównego bohatera.Polek w poszukiwaniu innych obcych udaje się do Puszkarni,znajduje tam jednak tylko ogromną ilość książek;rozczarowany chłopiec popycha jeden z regałów z książkami,mebel przewraca się,chłopiec zostaje przygnieciony książkami.Polek zostaje wywieziony do szpitala,powieść kończy jego ostatnie spojrzenie na opuszczaną krainę dzieciństwa.

"Całe zdanie nieboszczyka"

Powieść detektywistyczno-przygodowa Joanny Chmielewskiej(1972 r.)czwarta powieść w dorobku autorki,pierwsza o charakterze przygodowym.Akcja toczy się we Francji,Brazylii,na Sycylii,Danii,NRD i w Polsce.W roku 1999 zekranizowana w Rosji w postaci serialu"Szto skazał pokojnik"("Что сказал покойник"),w Polsce emitowanym pod takim samym tytułem jak książka przez TVP.

Treść

Joanna,grająca w nielegalnej szulerni w ruletkę,zostaje przypadkowo wzięta za inną osobę.Pomyłka ta powoduje,że jej to właśnie umierający mężczyzna powierza swe ostatnie słowa,będące wskazówką do odnalezienia cennego skarbu.Jako,że i inni zauważyli ten fakt,zostaje ona porwana przez bandytów i ląduje w Brazylii.Staje ona nie tylko przed problemem wydostania się z miejsca przetrzymywania,ale i jak powiadomić władze o swojej wiedzy,aby się nie natknąć na wysłannika szajki.Ucieczka z Brazylii jachtem Stella di Mare jest tylko prologiem do dalszych wydarzeń Joannę odnajdują członkowie mafii,po czym wtrącają ją do lochu jednego z zamków nad Loarą,ale i cudowne wydostanie się stamtąd nie kończy perypetii bohaterki.

"Nawiedzony dom"

Powieść kryminalna dla dzieci i młodzieży autorstwa Joanny Chmielewskiej wydana 1979 roku.Książka jest pierwszą częścią przygód rodzeństwa Janeczki i Pawełka Chabrowiczów. 

Opis fabuły

Książka przedstawia przygody nadzwyczaj inteligentnego rodzeństwa Janeczki i Pawełka Chabrowiczów.Akcja rozpoczyna się w momencie przeprowadzki rodziny Chabrowiczów do wielkiego domu,który ojciec rodzeństwa,pan Roman,otrzymał w spadku po krewnym z Argentyny.Tuż przed przeprowadzką rodzina znajduje pod drzwiami mieszkania młodego bezpańskiego psa,który okazuje się być inteligentnym i dobrze wytresowanym psem myśliwskim.Zwierzę na czas przeprowadzki trafia do schroniska,jednak Janeczce i Pawełkowi udaje się nakłonić rodziców,aby go przygarnęli,nadają mu imię Chaber.Nowy dom rodziny Chabrowiczów okazuje się mieć swoje tajemnice.Uwagę rodzeństwa przykuwa dziwne zachowanie starej,niesympatycznej sąsiadki,którą nazywają Zmorą.Ponadto Chaber wyraźnie informuje swoich nowych państwa,że ktoś obcy kręci się po ogrodzie i wchodzi po dachu na zamknięty od dziesięcioleci strych.Janeczka i Pawełek we współpracy z ukochanym psem próbują rozwikłać te zagadki.

Bohaterowie

Główni bohaterowie

• Janeczka Chabrowicz Jest bardzo spostrzegawcza i inteligentna,potrafi zachować zimną krew w trudnych sytuacjach.Podobnie jak brat jest dobrze wychowana i grzeczna.Ma blond włosy i niebieskie oczy
• Pawełek Chabrowicz Podobnie jak siostra jest nadzwyczaj inteligentny,a przy tym zaradny to on rozwiązuje wszelkie problemy techniczne.Również z wyglądu przypomina swoją siostrę ma blond włosy i niebieskie oczy
• Chaber pies myśliwski,podobny do wyżła.Jego pierwszym właścicielem był starszy pan,który tresował go do polowania.Jednak w wyniku napadu właściciel psa rozchorował się,a Chaber trafił pod opiekę jego zapracowanej córki,która go zgubiła.Następnie psa przygarnęła rodzina Chabrowiczów,która znalazła go na swojej klatce schodowej.Chaber bardzo przywiązał się do nowych właścicieli,a dzięki świetnemu węchowi i inteligencji pomógł Janeczce i Pawełkowi wpaść na ślad przestępców

Po raz pierwszy Janeczka i Pawełek pojawiają się we wcześniej wydanej powieści"Większy kawałek świata",drugiej z cyklu,którego bohaterkami są dwie licealistki.Występują tam tylko w epizodycznej scence,są młodsi niż w chwili rozpoczęcia akcji"Nawiedzonego domu".

Pozostałe postacie

Członkowie rodziny

• Roman Chabrowicz ojciec Janeczki i Pawełka,inżynier
• Krystyna Chabrowicz żona Romana,matka Janeczki i Pawełka;pracuje zawodowo
• Babcia matka Romana i Moniki,zajmuje się domem,gotuje,dba o całą rodzinę
• Dziadek ojciec Romana i Moniki,ekspert filatelistyczny
• Monika Nowicka siostra Romana,matka Rafała.Prawdopodobnie jest rozwiedziona,ale ma nowego narzeczonego
• Rafał Nowicki syn Moniki,nastolatek,uczeń liceum ogólnokształcącego
• Andrzej narzeczony Moniki

Milicjanci

• Kapitan milicji prowadzi śledztwo w sprawie fałszowania cennych znaczków pocztowych.Dzięki informacjom,które wraz z psem zebrali Janeczka i Pawełek,udaje się zebrać dowody i złapać fałszerzy
• Sierżant Gawroński podwładny kapitana;Pawełek poznał go przypadkiem i postanowił wykorzystać jego wiedzę oraz znajomości,aby dowiedzieć się więcej o przestępcach,którzy kręcili się w pobliżu domu Chabrowiczów

Przestępcy

• Szajka fałszerzy znaczków składała się prawdopodobnie z 5 osób.O szefie wiadomo było,że mieszkał w Łomiankach i jeździł samochodem marki trabant.Oprócz niego,w powieści pojawiło się jeszcze dwóch członków szajki,których wyśledzili Janeczka i Pawełek
• Listonosz doręczał tajemnicze paczki dla Zmory

Inne postacie

• Zmora antypatyczna,stara sąsiadka,która już wcześniej mieszkała wraz z synem i jego żoną w domu odziedziczonym przez Chabrowiczów.Godzinami przesiadywała przy oknie,wypatrując listonosza i za żadne skarby nie chciała się wyprowadzić.Jej dziwne zachowanie wzbudziło zainteresowanie rodzeństwa
• Komórkowiec syn Zmory,jest żonaty.Przezwisko zostało mu nadane przez Janeczkę i Pawełka ze względu na kształt jego głowy

Na podstawie http://www.chmielewska.pl/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=275 oraz tekstu powieści.

"Wakacje z duchami"

Powieść dla młodzieży Adama Bahdaja wydana po raz pierwszy w 1962 r.w Warszawie przez Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”w serii„Klub Siedmiu Przygód”z ilustracjami Bohdana Butenki.Autor zakończył pisanie książki w Zakopanem we wrześniu 1961 r. 
Fabuła
Powieść opisuje dalsze losy bohaterów powieści"Do przerwy 0:1":Maniusia"Paragona",Felka"Mandżaro" i Bogusia"Perełki".Zaproszeni przez panią Lichoniową,ciotkę"Perełki",trzej bohaterowie spędzają wakacje w leśniczówce nad jeziorem.W pobliskim zamku dochodzi do niezwykłych wydarzeń,przypisywanych działaniom duchów:pojawiają się światła,hałasy i widmowe postacie.Chłopcy zakładają klub detektywów,by wyjaśnić tajemnicze zjawiska.Wkrótce przekonują się,że zamek ukrywa jakiś sekret,a po okolicy krąży wielu dziwnych i podejrzanych osobników.
Adaptacja filmowa
Na podstawie książki nakręcono w 1970 r.serial telewizyjny pod tym samym tytułem.
Edycje

• 1962 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1962 r.
• 1975 r.w serii Biblioteka Młodych,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1975 r.298 ss.
• 1987 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1987 r.254 ss.
• 2007 r.254 ss.
• 2016 r.jako tom 17 serii Klub książki przygodowej wydawanej przez Wydawnictwo Edipresse-Kolekcje,Warszawa 2016 r.ss.303 ISBN 978-83-7989-762-9

"Stawiam na Tolka Banana"

Powieść dla młodzieży Adama Bahdaja po raz pierwszy wydana w 1967 r.przez Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”w serii Klub Siedmiu Przygód,z ilustracjami Juliusza Makowskiego.Autor zakończył pracę nad książką w czerwcu 1966 r.w Wolsztynie. 

Fabuła

Julek Seratowicz,chłopiec z dobrego domu,nie chce być lalusiem,jakim chce go widzieć matka.Przypadkiem spotyka gang Karioki i jest to spełnienie jego marzeń.Wkrótce grupa spotyka na swej drodze opisywanego w gazetach,tajemniczego Tolka Banana,który przejmuje dowodzenie.Pod jego przywództwem gromada młodzieży wykonuje rozmaite zadania.Wspólne przeżycia konsolidują ich i uczą pozytywnych zachowań.Wtedy Tolek Banan przyznaje się,że jest harcerzem i naprawdę nazywa się Szymek Krusz,a podszył się pod postać Tolka w ramach akcji harcerskiej,mającej pomóc trudnej młodzieży.Grupa wstrząśnięta tą nowiną przeżywa kryzys,ale poczucie wspólnoty zwycięża.

Bohaterowie

• Julek Seratowicz chłopak z dobrego domu,jego ojciec pracuje za granicą.Ma dosłownie wszystko,oprócz przyjaciół,przez co często nudzi się we własnym domu.Kiedy przypadkowo spotyka Kariokę i jej gang postanawia do nich dołączyć,a oni,pomimo początkowej niechęci zgadzają się.Z biegiem akcji Julek się zmienia i przestaje być lalusiem.Skrycie zakochany w Karioce
• Karioka szefowa gangu,bardzo ładna,ale i ostra dziewczyna.Straciła pozycję szefa,po pojawieniu się Tolka Banana.Początkowo nie lubi Julka,ale z czasem przekonuje się do niego.Nigdy jednak nie dowiedziała się o jego uczuciach do niej.Sama podkochuje się w Tolku Bananie
• Cegiełka kościsty chłopak,członek gangu Karioki.Podczas głosowania,czy przyjąć Julka do gangu,on jako jedyny wstawił się za chłopakiem.Z czasem został jego najlepszym przyjacielem.W pewnym momencie został potrącony przez samochód i trafił do szpitala,a jego przyjaciele szukali sprawcy
• Filipek niski chłopak,członek gangu.Pomimo niepozornego wyglądu ma temperament i potrafi dać się we znaki.Uwielbia kręcić się po targu i sprzedawać kradzione rzeczy.Jego ulubione powiedzenie:Muka!
• Cygan członek gangu,chłopak o cygańskiej urodzie,stąd jego ksywka.Bardzo dobrze gra na skrzypcach.Nie chciał by Julek dołączył do gangu,gdyż uważał go za mięczaka.Zaliczył parę kłótni z nim,a także z Tolkiem Bananem.Kiedy się dowiedział,że jego szef nie jest tym,za kogo się podawał,początkowo chciał odejść,ale ostatecznie koledzy przekonali go do zostania
• Szymek Krusz vel.Tolek Banan harcerz,nieco starszy od Karioki i chłopaków.Chcąc zrobić z nich zgraną paczkę podszył się pod Tolka Banana sławnego,nastoletniego uciekiniera opisywanego w gazetach.Jako szef grupy zapewniał im rozmaite zadania,które nieco zmieniły ich wredne charaktery.Na koniec wyjawił im prawdę oraz wyjaśnił swoje motywy.Ostatecznie byli członkowie gangu wybaczyli mu kłamstwo

Ekranizacja

Na podstawie książki powstał serial telewizyjny pod tym samym tytułem,który miał premierę w 1973 r.

Nawiązania w innych dziełach

Karykaturą Tolka Banana jest Tolek Ananas bohater komiksów o Kaczorze Donaldzie.Tolek Ananas po raz pierwszy pojawił się w komiksie"Stawiam na Tolka Ananasa".

Edycje

• 1967 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1967 r.
• 1974 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1974 r.262 ss.
• 1982 r.Młodzieżowa Agencja Wydawnicza,Warszawa 1982 r.302 ss.
• 1987 r.w serii Biblioteka Szarej Lilijki wydawanej przez Wydawnictwo Śląsk,Katowice 1987 r.219 ss.
• 1996 r.239 ss.
• 2014 r.w serii Klub łowców przygód 228 ss.ISBN 978-83-7672-303-7
• 2016 r.jako tom 18 serii Klub książki przygodowej wydawanej przez Wydawnictwo Edipresse-Kolekcje,Warszawa 2016 r.ss.267 ISBN 978-83-7989-764-3

"Podróż za jeden uśmiech"

Powieść dla młodzieży Adama Bahdaja z 1964 roku.

Fabuła

Poldek i Duduś mają być odwiezieni do swoich matek na wakacje do Międzywodzia,ale na skutek różnych okoliczności muszą dotrzeć z Warszawy nad morze sami.Co więcej,już na samym początku gubią pieniądze.Obrotny Poldek postanawia dotrzeć tam mimo wszystko autostopem.

Adaptacje filmowe

Na podstawie książki powstał popularny serial telewizyjny i film fabularny pod tym samym tytułem.

Edycje

• 1964 r.b.d.
• 1973 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1973 r.282 ss.
• 1982 r.w serii Klub Siedmiu Przygód,Wydawnictwo„Nasza Księgarnia”,Warszawa 1982 r.282 ss.
• 1992 r.Wydawnictwo Siedmioróg,Wrocław 1992 r.272 ss.
• 2001 r.Wydawnictwo Philip Wilson,2001 r.241 ss.
• 2016 r.jako tom 16 serii Klub książki przygodowej wydawanej przez Wydawnictwo Edipresse-Kolekcje,Warszawa 2016 r.ss.278 ISBN 978-83-7989-762-9