"Antek"

Nowela Bolesława Prusa z roku 1880.Podejmuje tematykę trudnego życia na wsi w XIX wieku,a co za tym idzie niełatwego losu dzieci.Jako główne problemy XIX-wiecznej wsi zostały ukazane zacofanie ludności,wykorzystywanie dzieci do ciężkich prac oraz brak możliwości kształcenia i rozwijania talentów przez dzieci i młodzież. 

Fabuła

Głównym bohaterem jest kilkunastoletni Antek.Razem z matką,siostrą Rozalką i bratem Wojtkiem mieszkają na wsi nad Wisłą na terenie zaboru rosyjskiego.Jego ojciec zginął w wypadku zostawiając żonę w fatalnej sytuacji finansowej.Antek już jako 5-letnie dziecko musiał pracować i pomagać matce.Początkowo był świniopasem,jednak nie umiał skupić uwagi na pilnowaniu zwierząt,które szybko weszły przez to w szkodę.Antek najbardziej lubi wykonywać zabawki z drewna i ma do tego wielki talent,co jednak nie podoba się matce chłopca.Pierwszym jego dziełem był wystrugany z drewna wiatrak,zapewne z powodu fascynacji chłopca wiatrakiem obserwowanym przez niego po drugiej stronie rzeki.Przez stałe zajmowanie się majsterkowaniem i struganiem często nie dopełniał swoich obowiązków.Dla matki jest oczywiste,że z takiego"odmieńca"wyrośnie tylko nic nie wart darmozjad i pośmiewisko,a gdy chłopiec mawiał,że w przyszłości chciałby stawiać wiatraki,rodzina miała go za człowieka niespełna rozumu.Z czasem w domu pojawiło się jeszcze jedno dziecko Wojtek,a ojciec Antka zginął,pracując przy wyrębie lasu.Z kolei Rozalka ciężko zachorowała.Matka próbowała leczyć ją swoimi metodami m.in.szturchańcami i wódką z piołunem,wezwała też znachorkę.Metody znachorki też nie pomogły,więc doszła do wniosku, że Rozalka musi się wypocić.Doradziła jej matce,by umieścić dziewczynkę w rozpalonym piecu.Po wyjęciu dziecko było martwe.Zmarło w wyniku poparzeń.Antek został posłany do szkoły.W szkole jednak Antek niewiele mógł się nauczyć.Najczęściej bowiem dzieci były odsyłane do gospodyni profesorowej,aby pomóc jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego.W końcu z braku funduszy na dalszą edukację w szkole Antek uczy się zawodu u kowala w sąsiedniej wsi.Zdolny chłopiec w lot uczy się wszystkiego na tej praktyce,po półtora roku potrafi już samodzielnie podkuć konia.To jednak nie podoba się właścicielowi kuźni:Antek miał się uczyć zawodu przez 6 lat,a dopiero potem miałby możliwość odejścia.Od tej pory chłopak pomaga w gospodarstwie kowala,nie mając prawa wejścia do kuźni.Antek postanawia więc zrezygnować z tej pracy,to samo może przecież robić w rodzinnym gospodarstwie.Znowu ma czas,by strugać z drewna,ma też nowe narzędzia.Jego wyroby kupuje nawet szynkarz,a potem sprzedaje je po dużo wyższej cenie.Już jako młody,przystojny mężczyzna Antek zwraca uwagę młodej i urodziwej wójtowej.Również ona podoba się chłopakowi.Młodzieniec postanawia wyrzeźbić dla niej piękny krzyż.Przyjaciel domu stara się go nakłonić,żeby poszedł sobie w świat,wtedy lżej by się żyło matce chłopca.Antek postanawia podarować gotowy już krzyż wójtowej,lecz ostatecznie nie ma na to odwagi.W końcu zostawia krzyż w kościele,ofiarując go Bogu i rusza w świat.

Wymowa utworu

Bolesław Prus zwrócił w noweli tej uwagę na istotny pod koniec XIX wieku problem zacofania ludzi na wsi oraz na potrzebę niesienia jej oświaty,praktycznej mądrości i rozsądku.Przez głupotę i zacofanie zginęło dziecko.Uczniowie szkolni byli źle traktowani i wykorzystywani.A główny bohater,Antek,nie mógł rozwijać swojego talentu.Na zapadłej,zaściankowej wsi nie miał szans na zrealizowanie swoich marzeń,nie było nikogo,kto mądrze doradziłby mu w wyborze zawodu,kto umiałby pokierować życiem chłopca.

Obrazują to końcowe słowa utworu:

Może spotkacie kiedy wiejskiego chłopca,który szuka zarobku i takiej nauki,jakiej między swoimi nie mógł znaleźć.W jego oczach zobaczycie jakby odblask nieba,które przegląda się w powierzchni spokojnych wód;w jego myślach poznacie naiwną prostotę,a w sercu tajemną i prawie bez świadomą miłość.Wówczas podajcie rękę pomocy temu dziecku.Będzie to nasz mały brat,Antek,któremu w rodzinnej wsi stało się już za ciasno,więc wyszedł w świat oddając się w opiekę Bogu i dobrym ludziom.

Informacje dodatkowe

• Na podstawie noweli Bolesława Prusa zrealizowano w 1971 roku film pod tym samym tytułem(reż.Wojciech Fiwek)
• Rodzinna wieś Antka to Bochotnica