Treść
Bohaterem powieści jest trzydziestoletni początkujący literat Józio Kowalski,który niespodziewanie nawiedzony zostaje przez swojego byłego nauczyciela,profesora Pimkę i cofnięty do swej starej klasy gimnazjalnej.Czas teraźniejszy znajduje się nagle w czasie przeszłym i staje się czasem realnym bohatera.W trakcie pobytu w szkole zostaje poddany procesowi tzw.„upupiania”,czyli infantylizacji młodzieży gimnazjalnej.W kolejnych„odsłonach”perypetii bohatera podlega on często wtłaczaniu w formy poznawczego i społecznego konformizmu.W domu mieszczańskim to samo kształtowanie prowadzić ma ku normom tzw.nowoczesnego społeczeństwa obowiązkowej tolerancji.Ostatecznie odrzuca powierzone mu zadanie i ucieka za namową Miętusa(szkolnego kolegi)w celu odnalezienia dla niego„człowieka bez formy”.W dalszych peregrynacjach trafia do dworu wujostwa Hurleckich,gdzie dominują tradycje i rytuały ziemiańskie.Zasadniczym tematem utworu nie są przygody Józia i oryginalnie stworzona fabuła.Obok późniejszej powieści"Trans-Atlantyk"(1953 r.)"Ferdydurke"to przede wszystkim dyskusja autora o formowaniu się człowieka.O tym,jak skazany jest on stale nie tylko na wpływy zewnętrzne ale i też na"samo widzenie się".Kim jestem,czy jestem sobą i co to oznacza,czy można być"sobą"to zasadnicza treść powieści.Do tematu tego wróci po latach w swoich„Dziennikach”.Uwypukleniem tych poszukiwań są jednocześnie sceny satyry społeczno-obyczajowej,czy groteski sytuacyjnej,posługiwanie się surrealizmem i pure nonsensem,zanim te prądy zadomowiły się w literaturze polskiej.Potrafił obnażyć przywary i nawyki polskich klas społecznych,nie oszczędzając najbardziej szanowanych"narodowych świętości"(wiara,patriotyzm,poczucie honoru).„Ferdydurke”jest powszechnie dziś uznawana za jedno z czołowych osiągnięć polskiej literatury międzywojennej i należy do kanonu lektur szkolnych.
Tytuł
Etymologia tytułu utworu nie została jednoznacznie określona przez autora.Jedne z najczęściej powtarzanych hipotez głoszą,że Gombrowicz zaczerpnął go z imienia i nazwiska jednego z bohaterów powieści„Babbitt”Sinclaira Lewisa Freddy'ego Durkee.Inna głosi,że jest to zapis wymowy wyrażenia w języku angielskim thirty door key,które nawiązuje do wieku głównego bohatera 30 lat.Tytuł całości nawiązywałby do tytułów dwóch składowych,a komentujących utwór,opowiadań o Filodorze czyli,o lubiącym drzwi(filo-door),czyli to,co„zamyka”,konstytuuje jednostkę oraz o Filibercie,czyli o lubiącym pokój(berthe),zamknięcie w samym sobie i pewnym stopniu rozwoju.Opowiadania te dzielą powieść na trzy części,w których akcja toczy się głównie w trzech„domach ludzkich”szkoła,dom nowoczesny,dom staroświecki.Tytuł„Ferdydurke”tłumaczony jako„klucz do trzydziestu drzwi”,mówiłby o powieści jako o pewnym kluczu,sposobie umożliwiającym niezakłócony i autentyczny rozwój jednostki.Jeszcze inna teoria(głoszona przez M.Głowińskiego)mówi,że tytuł ma być z zasady bezsensowny,a jego znaczeniem jest paradoksalnie właśnie brak znaczenia.
Adaptacje
W roku 1985 TVP Kraków zrealizowała spektakl w ramach Teatru Telewizji,w reżyserii Macieja Wojtyszki,w którym wystąpili min.Jan Peszek,Jerzy Radziwiłowicz,Jan Frycz.Powieść została zekranizowana w 1991 roku przez reżysera Jerzego Skolimowskiego.W filmie wystąpili:Iain Glen,Crispin Glover,Robert Stephens,Judith Godrèche,Zbigniew Zamachowski i Fabienne Babe.Powieść doczekała się wielu adaptacji scenicznych,głównie w teatrach krajowych;26 premier w ostatnim 30-leciu w teatrach krajowych oraz scenicznych adaptacji na Emigracji.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz