Dramat Gabrieli Zapolskiej wydany w Warszawie w 1907 r.prapremiera odbyła się w 1906 r.w Krakowie;akcja toczy się we Lwowie.Pierwsza część cyklu"Moralność Pani Dulskiej",z kontynuacjami"Pani Dulska przed sądem" i "Śmierć Felicjana Dulskiego".Pełna nazwa utworu to:"Moralność pani Dulskiej tragifarsa kołtuńska".
Bohaterowie utworu
Geneza
"Moralność pani Dulskiej"powstała w ciągu kilkunastu dni na przełomie października i listopada 1906 roku.Premiera odbyła się w grudniu w Teatrze Miejskim w Krakowie.Pomysł utworu podsunął Zapolskiej jej mąż.Pierwowzorem Anieli Dulskiej jest znana z kołtuństwa lwowska mieszczka,niejaka pani Gołąbowa.Nazwisko bohaterki łączy się również ze lwowianką niejaką Czesławą Dulską,która w odpowiedzi na ankietę ogłoszoną w 1905 roku przez popularny lwowski dziennik"Wiek Nowy"opisała swój system gospodarowania w domu,oparty na egoizmie,skąpstwie i wyzysku służącej.Wątek najstarszego Dulskich,Zbyszka,ma swoje źródło w romansie syna krewnych pp.Pertaków,stanisławowskich znajomych męża pisarki.Młodzieniec ów romansował za przyzwoleniem matki i całej rodziny ze służącą.
Czas i miejsce akcji
Akcja utworu rozgrywa się na początku XX wieku we Lwowie,w salonie państwa Dulskich.Autorka w didaskaliach informuje o umeblowaniu wnętrza:"Dywany,meble solidne...Rogi obfitości,sztuczne palmy,landszaft haftowany za szkłem...Stara piękna serwantka mahoniowa i empirowy ekranik.Lampa z abażurem z bibuły,stoliki,a na nich fotografie".W niektórych późniejszych adaptacjach akcja rozgrywa się w Krakowie.
Problematyka dzieła
Sztuka Zapolskiej jest tragifarsą,czyli połączeniem elementów komedii z elementami tragedii.Główna bohaterka Aniela Dulska jest postacią obłudną,dwulicową,fałszywą,chciwą,nie potrafi okazać życzliwości,gardzi ludźmi biednymi,słabymi i wrażliwymi.Wszystko co robi,robi na pokaz.Jej postawa,nazywana"dulszczyzną",prezentuje pozorną moralność;życie w zakłamaniu i obłudzie.Przymyka oko na romans jej syna z Hanką,aby tylko ten nie włóczył się nocami po lokalach(w rzeczywistości Dulska nie wyobraża sobie małżeństwa Zbyszka z Hanką,uważałaby to za hańbę dla jej rodziny i splamienie honoru).Problem pojawia się,gdy Hanka zachodzi w ciążę.
Miejsca akcji:Kraków i Lwów
Pierwotnie akcja utworu została umieszczona we Lwowie,ponieważ tam pierwotnie miała nastąpić premiera(problemy z obsadą związane z chorobą jednej aktorki spowodowały takie opóźnienie,że premiera została przeniesiona do Krakowa).Jednakże na potrzeby przedstawienia premierowego w Krakowie (i na prośbę ówczesnego dyrektora Teatru Miejskiego w Krakowie Ludwika Solskiego)autorka przeniosła akcję utworu do tego miasta(dotyczyło to odniesień do rozmaitych miejsc np.w wersji„lwowskiej”Felicjan Dulski odbywa„spacer”na Wysoki Zamek,a przy ulicy Teatyńskiej musi przyspieszyć,bo„tunel rozbijają”,podczas kiedy w„krakowskiej”celem„spaceru”jest Kopiec Kościuszki,a przyspieszyć musi koło Parku Jordana,bo„zaczepiają”).Później sztukę wystawiano w innych miastach i w zależności od tego,z którą wersją miał reżyser do czynienia(do 1908 r.sztuka krążyła tylko w postaci odpisów),miejscem akcji był Lwów lub Kraków.Dramat został wydany drukiem przez wydawnictwo Orgelbrandów w 1908 r. i była to wersja„lwowska”.Kolejne wydanie(wydawnictwo Lektor)z 1921 r.oparte zostało na jednym z odpisów wykonanych dla potrzeb krakowskiego teatru akcja umieszczona została w Krakowie.Z uwagi na to,że użyto odpisu prawdopodobnie przeznaczonego dla suflera,wydanie to odznaczało się pominięciem większości didaskaliów;ponadto było dość niechlujne(liczne błędy językowe).Późniejsze wydania aż do 1987 r.wywodziły się przeważnie z tego wydania,z tym,że usuwano z nich błędy językowe oraz w mniejszym lub większym stopniu uzupełniano didaskalia.Wszystkie ekranizacje dramatu dzieją się w Krakowie.W 1988 r.wydany został tekst pochodzący z Orgelbranda z akcją we Lwowie.Obecne wydaje się obie wersje,zależnie od pochodzenia źródła.
Ekranizacje
Sztuka Gabrieli Zapolskiej była wystawiana nie tylko na scenach teatrów,ale też adaptowana na potrzeby filmowe.W 1930 roku na jej podstawie powstał pierwszy film pod tytułem"Moralność pani Dulskiej"w reżyserii Bolesława Newolina.Warto zaznaczyć,iż był to pierwszy w Polsce film dźwiękowy.W późniejszym okresie sztuka była pięciokrotnie adaptowana na potrzeby Teatru Telewizji w latach 1968,1970,1992,2006 i 2013.W roku 1975 powstał film pod tytułem"Dulscy"w reżyserii Jana Rybkowskiego,wykorzystujący wątki z tej sztuki.Wątki z"Moralności pani Dulskiej"wykorzystano też w serialu"Z biegiem lat,z biegiem dni..."Andrzeja Wajdy(odcinek 7,"Kraków 1907").2 października 2015 odbyła się premiera filmu(komedii nieobyczajowej)"Panie Dulskie"w reżyserii Filipa Bajona z Krystyną Jandą,Katarzyną Figurą i Mają Ostaszewską w rolach głównych.Jest to kontynuacja wątków dramatu,dziejąca się w latach 1954 i 1994.
Bohaterowie utworu
- Aniela Dulska tytułowa pani Dulska
- Felicjan Dulski jej mąż
- Zbyszko syn Dulskich,romansuje z Hanką
- Hesia i Mela córki Anieli i Felicjana
- Hanka służąca w domu Dulskich
- Juliasiewiczowa radczyni,krewna Dulskiej
Geneza
"Moralność pani Dulskiej"powstała w ciągu kilkunastu dni na przełomie października i listopada 1906 roku.Premiera odbyła się w grudniu w Teatrze Miejskim w Krakowie.Pomysł utworu podsunął Zapolskiej jej mąż.Pierwowzorem Anieli Dulskiej jest znana z kołtuństwa lwowska mieszczka,niejaka pani Gołąbowa.Nazwisko bohaterki łączy się również ze lwowianką niejaką Czesławą Dulską,która w odpowiedzi na ankietę ogłoszoną w 1905 roku przez popularny lwowski dziennik"Wiek Nowy"opisała swój system gospodarowania w domu,oparty na egoizmie,skąpstwie i wyzysku służącej.Wątek najstarszego Dulskich,Zbyszka,ma swoje źródło w romansie syna krewnych pp.Pertaków,stanisławowskich znajomych męża pisarki.Młodzieniec ów romansował za przyzwoleniem matki i całej rodziny ze służącą.
Czas i miejsce akcji
Akcja utworu rozgrywa się na początku XX wieku we Lwowie,w salonie państwa Dulskich.Autorka w didaskaliach informuje o umeblowaniu wnętrza:"Dywany,meble solidne...Rogi obfitości,sztuczne palmy,landszaft haftowany za szkłem...Stara piękna serwantka mahoniowa i empirowy ekranik.Lampa z abażurem z bibuły,stoliki,a na nich fotografie".W niektórych późniejszych adaptacjach akcja rozgrywa się w Krakowie.
Problematyka dzieła
Sztuka Zapolskiej jest tragifarsą,czyli połączeniem elementów komedii z elementami tragedii.Główna bohaterka Aniela Dulska jest postacią obłudną,dwulicową,fałszywą,chciwą,nie potrafi okazać życzliwości,gardzi ludźmi biednymi,słabymi i wrażliwymi.Wszystko co robi,robi na pokaz.Jej postawa,nazywana"dulszczyzną",prezentuje pozorną moralność;życie w zakłamaniu i obłudzie.Przymyka oko na romans jej syna z Hanką,aby tylko ten nie włóczył się nocami po lokalach(w rzeczywistości Dulska nie wyobraża sobie małżeństwa Zbyszka z Hanką,uważałaby to za hańbę dla jej rodziny i splamienie honoru).Problem pojawia się,gdy Hanka zachodzi w ciążę.
Miejsca akcji:Kraków i Lwów
Pierwotnie akcja utworu została umieszczona we Lwowie,ponieważ tam pierwotnie miała nastąpić premiera(problemy z obsadą związane z chorobą jednej aktorki spowodowały takie opóźnienie,że premiera została przeniesiona do Krakowa).Jednakże na potrzeby przedstawienia premierowego w Krakowie (i na prośbę ówczesnego dyrektora Teatru Miejskiego w Krakowie Ludwika Solskiego)autorka przeniosła akcję utworu do tego miasta(dotyczyło to odniesień do rozmaitych miejsc np.w wersji„lwowskiej”Felicjan Dulski odbywa„spacer”na Wysoki Zamek,a przy ulicy Teatyńskiej musi przyspieszyć,bo„tunel rozbijają”,podczas kiedy w„krakowskiej”celem„spaceru”jest Kopiec Kościuszki,a przyspieszyć musi koło Parku Jordana,bo„zaczepiają”).Później sztukę wystawiano w innych miastach i w zależności od tego,z którą wersją miał reżyser do czynienia(do 1908 r.sztuka krążyła tylko w postaci odpisów),miejscem akcji był Lwów lub Kraków.Dramat został wydany drukiem przez wydawnictwo Orgelbrandów w 1908 r. i była to wersja„lwowska”.Kolejne wydanie(wydawnictwo Lektor)z 1921 r.oparte zostało na jednym z odpisów wykonanych dla potrzeb krakowskiego teatru akcja umieszczona została w Krakowie.Z uwagi na to,że użyto odpisu prawdopodobnie przeznaczonego dla suflera,wydanie to odznaczało się pominięciem większości didaskaliów;ponadto było dość niechlujne(liczne błędy językowe).Późniejsze wydania aż do 1987 r.wywodziły się przeważnie z tego wydania,z tym,że usuwano z nich błędy językowe oraz w mniejszym lub większym stopniu uzupełniano didaskalia.Wszystkie ekranizacje dramatu dzieją się w Krakowie.W 1988 r.wydany został tekst pochodzący z Orgelbranda z akcją we Lwowie.Obecne wydaje się obie wersje,zależnie od pochodzenia źródła.
Ekranizacje
Sztuka Gabrieli Zapolskiej była wystawiana nie tylko na scenach teatrów,ale też adaptowana na potrzeby filmowe.W 1930 roku na jej podstawie powstał pierwszy film pod tytułem"Moralność pani Dulskiej"w reżyserii Bolesława Newolina.Warto zaznaczyć,iż był to pierwszy w Polsce film dźwiękowy.W późniejszym okresie sztuka była pięciokrotnie adaptowana na potrzeby Teatru Telewizji w latach 1968,1970,1992,2006 i 2013.W roku 1975 powstał film pod tytułem"Dulscy"w reżyserii Jana Rybkowskiego,wykorzystujący wątki z tej sztuki.Wątki z"Moralności pani Dulskiej"wykorzystano też w serialu"Z biegiem lat,z biegiem dni..."Andrzeja Wajdy(odcinek 7,"Kraków 1907").2 października 2015 odbyła się premiera filmu(komedii nieobyczajowej)"Panie Dulskie"w reżyserii Filipa Bajona z Krystyną Jandą,Katarzyną Figurą i Mają Ostaszewską w rolach głównych.Jest to kontynuacja wątków dramatu,dziejąca się w latach 1954 i 1994.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz