"Krótka rozprawa między trzema osobami,Panem,Wójtem,a Plebanem,którzy i swe i innych ludzi przygody wyczytają,a takież i zbytki i pożytki dzisiejszego świata"dialog napisany przez Mikołaja Reja,wydany w Krakowie w roku 1543 pod pseudonimem Ambroży Korczbok Rożek.Jest to utwór o współczesnej autorowi tematyce,zarówno politycznej,społecznej jak i obyczajowej,przez co ma charakter publicystyczny.Jego treść wiążę się z początkowym,pełnym jeszcze nadziei,etapem walki szlachty o egzekucję praw i odzyskanie dóbr koronnych.Ujawnia konflikt między trzema stanami:szlachtą(przedstawicielem jest Pan),duchowieństwem(przedstawicielem jest Pleban) i chłopstwem(przedstawicielem jest Wójt).Całość poprzedza wiersz"Ku dobrym towarzyszom".W"Krótkiej rozprawie..."po raz pierwszy na karty polskiej literatury wprowadzono mowę potoczną.Dialog jest jednym z najczęstszych gatunków wypowiedzi w pismach Reja."Krótka rozprawa..."jest poetyckim dialogiem,otwierającym okres dojrzałej twórczości Reja.Zawiera liczne aluzje do ówczesnych realiów życia,porusza najbardziej aktualne tematy polityczne,religijne i obyczajowe:pogoń za urzędami świeckimi,przekupne sądownictwo,brak stałego systemu obronnego,ciężary chłopskie(czynsze i dziesięciny),"zbytki"szlachty(w piciu,strojach,hazardzie),nadużycia duchowieństwa.Obecna jest tu wstrząsana ruchem egzekucyjnym i reformacyjnym Polska renesansowa."Krótka rozprawa..."napisana jest językiem jędrnym,plastycznym i świetnie odtwarzającym ówczesną mowę potoczną,jej koloryt i odcienie stylistyczne.Autor wprowadza zróżnicowanie stylu wypowiedzi ze względu na temat,który jest poruszany przez rozmówców(np.elementy języka prawniczego,kościelnego,żołnierskiego,łowieckiego),oraz naśladuje żywioł mowy potocznej,sięgając po liczne przysłowia.Polska w alegorycznej postaci Rzeczypospolitej sama opowiada narzekając o udrękach i kłopotach polskiego życia.Osoby dialogu(Pan,Wójt,Pleban)zostali obdarzeni indywidualnymi charakterystykami,zwłaszcza śmiały i krewki Wójt.Pozornie ostro się spierają,naprawdę jednak spokojnie i z namaszczeniem formułują swe myśli,(które podsumuje w końcowej scenie postać Rzeczypospolitej)."Krótka rozprawa..."jest wzorowana na niemieckich dialogach protestanckich,ale nie jest polemicznym traktatem teologicznym,raczej wyraża szlachecki antyklerykalizm.Atakuje duchowieństwo(próżne,tępe,wyrachowane),ale nie podważa dogmatów teologicznych.Rej stara się o poprawę sytuacji w każdej dziedzinie życia politycznej,obyczajowej,religijnej ale w istniejących strukturach."Krótka rozprawa..."uznawana jest za wybitny utwór literacki:doskonała polszczyzna,celna ironia,werwa satyryczna i nieodparty komizm sytuacyjny(jak np.w scence obyczajowej odpustu,gdy w kościele kury wrzeszczą,świnie kwiczą,na ołtarzu jajca liczą).Często takie scenki jak polowanie i jarmark zamieniają się w szczegółowe opowiastki o żywej i barwnej fabule.Jest więc także cennym obrazem obyczajów.Jest to pierwszy utwór w literaturze polskiej poświęcony w całości problematyce społecznej i potwierdzający zaangażowanie artysty w sprawy życia politycznego i ekonomicznego.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz