"Panna Nikt"

Powieść Tomka Tryzny,opublikowana w roku 1994,w 1996 r.zekranizowana przez Andrzeja Wajdę.Książkę przetłumaczono na 14 języków(została wydana w zachodniej Europie,Skandynawii,na Wyspach Brytyjskich,w USA,Kanadzie,Nowej Zelandii,Australii,Brazylii).

Opis fabuły

Piętnastoletnia Marysia Kawczak,pochodząca z biednej dolnośląskiej wioski,Jawiszowa,przeprowadza się z rodziną do Wałbrzycha.Prostolinijna i naiwna,czuje się wyobcowana w nowym miejscu i szkole.W nowej klasie Marysia poznaje Kasię,pewną siebie artystkę i buntowniczkę,która stopniowo wprowadza ją w świat duchowych doznań i fantazji.Marysia traktuje nową koleżankę z uwielbieniem i podziwem, nie zauważając,że ta odnosi się do niej z pobłażliwością i lekką kpiną.Wydaje się jednak,że Kasia szczerze lubi Marysię,chociaż ich przyjaźń jest trudna:Kasia jest spontaniczna,impulsywna,jej nastrój waha się między euforią a depresją.Pod wpływem manipulacji Kasi Marysia stopniowo oddala się od rodziny,staje się skryta i zakłamana.Kiedy przyjaźń dziewcząt zostaje zachwiana,Marysia odwraca się od Kasi i zaprzyjaźnia z drugą dziewczyną z klasy,Ewą.Ewa pochodzi z bogatej rodziny,jest zimna,rozpieszczona i przyzwyczajona do luksusów.Ewa obdarowuje Marysię coraz to nowymi prezentami i zaznajamia ją ze światem cielesnych przyjemności.Marysia uczy się od niej obycia,ale i staje się wyrachowana i interesowna.Kulminacyjny moment w akcji następuje,gdy Marysia odkrywa prawdę o Kasi i Ewie oraz dowiaduje się o grze,jaka była z nią prowadzona.Książka,podzielona na kilka części,pisana jest w pierwszej osobie.Czytelnik widzi przemianę,jaką przechodzi Marysia z prostodusznej dziewczynki z zapadłej wsi staje się beznamiętna i cyniczna.Widoczna jest też schizofrenia,w której bohaterka stopniowo się pogrąża,a która spowoduje tragiczny finał historii jej samobójstwo.

Reakcje krytyki

Powieść wywołała spór krytycznoliteracki,zainicjowany pozytywnymi recenzjami opublikowanymi na łamach czasopism.Piotr Bratkowski w artykule Brzydkie kaczątko i martwy łabędź w"Gazecie Wyborczej"nazwał"Pannę Nikt"najciekawszym debiutem ostatnich lat i jedną z najważniejszych powieści polskich lat 90.Książkę chwalił również Czesław Miłosz,określając ją jako potrzebną i ważną i jako szczególną,bo polską,realizację nurtu postmodernizmu w literaturze.Niedługo później pojawiły się głosy polemiczne.Dariusz Nowacki oskarżył Gazetę Wyborczą o akcję marketingową na rzecz książki,natomiast Kinga Dunin(w artykule Pies z Marysią tańcował)napisała,że powieść jest sprawna językowo i przyjemna w czytaniu,natomiast nie jest ani arcydziełem ani powieścią postmodernistyczną.Andrzej Franaszek natomiast stwierdził,że utwór świadczy o słabej kondycji polskiej literatury i jest wypełniony stereotypami,sprawiającymi,że książka staje się śmieszna w sposób niezamierzony przez autora.Krzysztof Uniłowski z kolei zarzucił powieści,że przypomina umoralniającą pogadankę.

Ekranizacja

Film"Panna Nikt"wyreżyserował Andrzej Wajda na podstawie scenariusza Radosława Piwowarskiego.Marysię zagrała Anna Wielgucka,w rolę Kasi wcieliła się Anna Mucha,a Ewy Anna Powierza.

Nagrody

Książka zdobyła nagrodę Polskiej Sekcji IBBY na"Książkę Roku"1994.