"Hrabina Cosel"

Powieść Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1873 roku,przedstawiająca tragiczne losy jednej z najsłynniejszych królewskich metres,Anny Cosel,kochanki Augusta II Mocnego.Powieść wraz z"Brühlem" i "Z siedmioletniej wojny"tworzy tzw.trylogię saską Kraszewskiego i ma mocne podstawy historyczne.Na podstawie powieści powstał w latach 60 film oraz serial w reżyserii Jerzego Antczaka,z Jadwigą Barańską w roli tytułowej.

Opis fabuły

August II Mocny zakochał się w hrabinie Cosel,kiedy była żoną jednego z jego ministrów.Sprawnie i bez skrupułów przeprowadził rozwód,aby mieć ją na własność.Przez wiele lat Cosel królowała na jego dworze,była podziwiana,bardzo ustosunkowana i wpływowa.Jednak jej silna pozycja nie odpowiadała wielu ludziom z najbliższego otoczenia króla.Intrygami i plotkami doprowadzili do tego,że August odsunął ją od siebie,dworu,a nawet(wspólnych)dzieci.Po okresie bogactwa,miłości,życia na najwyższym poziomie,hrabina Cosel trafiła do więzienia,ponieważ nie umiała pokornie zgodzić się na nowy romans Augusta,odgrażała się,była niewygodna.W niewoli spędziła ponad 40 lat,odcięta od rodziny,przyjaciół,towarzystwa.Nie zgodziła się na uwolnienie po śmierci Augusta II,co proponował jej jego syn August III.

Faktografia w powieści„Hrabina Cosel”

Faktografia zawarta w powieściach Kraszewskiego, w tym i w powieści"Hrabina Cosel",była przedmiotem badań historyków.W książce zatytułowanej"Życiorysy historyczne,literackie i legendarne"(pod redakcją Zofii Stefanowskiej i Janusza Tazbira,wydanej przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1989 r.)Jacek Staszewski,opisując życiorys Augusta II Mocnego,podkreśla istotną dla mniej obeznanego z historycznym materiałem źródłowym czytelnika,ogólną charakterystykę powieści historycznych Kraszewskiego.

Autor zauważa,że łączyła ona w sobie dwie cechy:

1. "solidną podbudowę wiedzy historycznej",którą Kraszewski wykorzystywał dla nadania swym powieściom"wartości dydaktycznej",gdyż"zasób faktów w nich podawany poszerzał wiedzę o przeszłości każdego,zwłaszcza mało wykształconego czytelnika"
2. "Jednocześnie nadając tym faktom oprawę fabularną,przybliżał je"tłumacząc"pojęciami epoki,w której(Kraszewski)tworzył".Autor wyżej cytowanej opinii ponadto stwierdza,że "Ów model tj.podwójny charakter powieści Kraszewskiego odpowiadał tylko stanowi wiedzy jeszcze niewielkiemu z czasów,gdy Kraszewski pisał swe powieści.Na podstawie opracowań naukowych,pamiętników i źródeł układał własny obraz bohatera,kształtując go"pod dyktando"aktualnych opinii historyków.Na skutek tego ów obraz bohaterów stawał się martwy w miarę postępu badań,a z czasem wręcz sprzeczny w stosunku do tego,co ujawniły późniejsze badania".I to należy brać pod uwagę,czytając powieść"Hrabina Cosel" i inne powieści historyczne.Nie tylko J.I.Kraszewskiego

Jacek Staszewski przywołuje pogląd Ignacego Chrzanowskiego,że:"obraz czasów saskich,kreślony przez Kraszewskiego,nie zawiera elementów rzeczywistości istotnych dla późniejszego odrodzenia narodowego,brak w nim ludzi,którzy byli nosicielami przemian na szerszą skalę".W dalszym ciągu cytowany tu Jacek Staszewski wyraża pogląd,że"dla Kraszewskiego-pisarza ważniejszy był wzgląd na dramaturgię sytuacji".Natomiast o bohaterce powieści"Hrabina Cosel"pisze:"Z dość przebiegłej,ale zarazem prymitywnej intrygantki Hoymowej,uczynił ją budzącą współczucie hrabinę Cosel,ofiarę Augusta II,który w rzeczywistości był raczej jej ofiarą".Autor następnie wyjaśnia,dlaczego Kraszewski w taki,a nie w inny sposób scharakteryzował Augusta II w powieści"Hrabina Cosel"(i we wszystkich innych,Kraszewski"daje takie same opisy jego osobowości").Otóż ma to związek z głębokim przekonaniem Kraszewskiego o"miałkości charakteru króla",o jego nieumiejętności prowadzenia polityki,o braku wyciągania wniosków z popełnionych błędów.Warto również zacytować słowa jakie zawarli w Przedmowie do wyżej cytowanej książki("Życiorysy historyczne,literackie i legendarne")jej redaktorzy:Zofia Stefanowska i Janusz Tazbir:"Ludzie sławni i wybitni,a także niekoniecznie zasłużeni,tacy jednak,którzy zafrapowali wyobraźnię współczesnych,mają zazwyczaj dwa żywoty.Pierwszy z nich zamyka się w biologicznym cyklu życia,od narodzin aż do śmierci.Drugi trwa o wiele dłużej,obejmuje bowiem dzieje zmiennych kolei pamięci i zapomnienia,sporów,jakie się wokół nich toczyły,gwałtownych nieraz rewizji tradycyjnych ocen,dostrzegania coraz to nowych wartości w czczonym od wieków bohaterze...Sławny człowiek stoi na cokole,w przenośni i dosłownie;niemal każdy wiek widzi go jednak w odmiennym świetle".