"Mózg Józefa Piłsudskiego"

Fr."Le cerveau de Joseph Pilsudski"opublikowana w 1938 roku monografia,opracowana pod redakcją prof.Maksymiliana Rosego w Polskim Instytucie Badań Mózgu w Wilnie,podsumowująca pierwszy etap prac neuroanatomicznych nad morfologią i cytoarchitektoniką zmarłego w 1935 roku marszałka Józefa Piłsudskiego.Praca wydana została w Wilnie nakładem drukarni Józefa Zawadzkiego w ograniczonym nakładzie.Do dziś zachowało się kilka egzemplarzy tego dzieła.Śmierć prof.Rosego i wybuch II wojny światowej uniemożliwiły opracowanie i publikację planowanych dalszych części.

Historia badań

W okresie międzywojennym europejscy neuroanatomowie poświęcili wiele uwagi badaniom mózgów osób o wyjątkowych uzdolnieniach.Powstawały Instytuty Badań Mózgu:jednymi z pierwszych były instytuty w Berlinie(Kaiser-Wilhelm-Institut für Hirnforschung),Moskwie(Institut Mozga) i Madrycie(Instituto Cajal).Polski Instytut Badań Mózgu powstał w 1928 roku,a jego pierwszym dyrektorem został mianowany Maksymilian Rose(1883-1937).Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935 roku w Warszawie.Niezwłocznie po śmierci marszałka,w nocy z 12 na 13 maja 1935 roku mjr dr Wiktor Kaliciński i dr Józef Laskowski wyjęli i zabezpieczyli mózg(obaj wyjęli także serce,wykonali sekcję zwłok i pracowali nad jego konserwacją i balsamowaniem(mumifikacją).21 maja 1935 preparat został w Pałacu Belwederskim w Warszawie przekazany Rosemu przez rotmistrza Aleksandra Hrynkiewicza,po czym wysłano go do Wilna i zdeponowano w Polskim Instytucie Badań Mózgu w specjalnie przeznaczonym do tego budynku.Część prac mieli prowadzić także prof.Kazimierz Orzechowski i prof.Stefan Pieńkowski.W pracy prof.Rosemu prawdopodobnie pomagali jego asystenci:Zofia Bojarczyk-Czyżewska,Jerzy Borysowicz,Jerzy Olszewski,Jerzy Rose i (prawdopodobnie)Zygmunt Kanigowski oraz żona Stella.Dr Stanisław Witek miał podobno tłumaczyć tekst publikacji na francuski.Jednak nikt z tych współpracowników nie został wymieniony wśród autorów dzieła,podpisany jest jedynie prof.Rose.W badaniach makroskopowych mózgowia Piłsudskiego posłużono się wykonanymi metodą Pollera-Economo odlewami.Profesor Rose zmarł niespodziewanie 30 listopada 1937.Po jego śmierci nie kontynuowano tych prac,a losy mózgu Piłsudskiego są nieznane.
Istnieje na ten temat kilka hipotez:

• preparaty zostały przekazane do dalszego opracowania prof.Oskarowi Vogtowi do Berlina
• preparaty zostały wysłane do Warszawy do Instytutu im.Nenckiego i uległy zniszczeniu podczas wojny
• preparaty zostały zabrane przez rosyjskich neuropatologów do Moskwy
• pojemnik z mózgiem został ukryty na terenie wokół PIBM przez kilku profesorów uniwersytetu w 1939 r.

Zaginął nie tylko preparat mózgu Piłsudskiego,ale też wszystkie odlewy i oryginalne klisze zdjęciowe,a także wszystkie inne preparaty z PIBM.Recenzja pracy Rosego autorstwa szwajcarskiego neuroanatoma Mieczysława Minkowskiego ukazała się na łamach Schweizer Archiv für Neurologie und Psychiatrie.W 1939 r.badania nad mózgiem marszałka miał kontynuować dr Włodzimierz Godłowski.