"Nie-Boska komedia"

Dramat romantyczny Zygmunta Krasińskiego napisany w roku 1833,wydany w 1835 r.w Paryżu(później wielokrotnie wznawiany).Początkowo utwór miał nosić nazwę"Mąż" i być pierwszą częścią trylogii.Tytuł,inspirowany dziełem Dantego"Boska komedia",może być interpretowany dwuznacznie:określa historię jako dzieło ludzkości lub ukazuje komedię dziejącą się bez boskiej interwencji,przeczącą planom boskim.Jak uważał autor,działania człowieka są względne i ostatecznie poddane woli Boga.Tak więc dwie skrajnie odmienne racje w utworze tracą na znaczeniu w obliczu interwencji racji uniwersalnej,Absolutu.Najważniejszym problemem poruszanym w dziele Krasińskiego jest konflikt polityczno-społeczny czyli,jak pisał,walka„arystokracji i demokracji”.W utworze zawarta jest także krytyka typowo romantycznego nastawienia do rzeczywistości.Akcja dramatu rozgrywa się w przyszłości.Autor korzystał z wiedzy o wydarzeniach rewolucji francuskiej:walkach jakobinów,sektach i nowych doktrynach(m. in.saintsimonizm) i in.Utwór interpretowany i omawiany przez Adama Mickiewicza w"Literaturze słowiańskiej".Był poddawany także,często sprzecznym,analizom.Różnie rozumiano zakończenie dramatu pod względem literackim i teatralnym.

Zarys fabuły

Głównym bohaterem dzieła jest hrabia Henryk(Mąż).1 i 2 część przedstawia jego życie osobiste,3 i 4 jego udział w wydarzeniach społecznych i historycznych.Henryk reprezentuje arystokrację,Pankracy natomiast jest przywódcą obozu rewolucyjnego,pragnącego przejąć władzę i realizować własne plany.Rewolucja według hrabiego Henryka to„wszystkie stare zbrodnie świata,ubrane w szaty świeże”;nie jest ona w stanie wprowadzić nowego porządku jedynie zmianę ról.Także pozwala uciśnionym na realizację zemsty.Podobną opinię na ten temat wydaje się mieć autor dzieła.W części 4 następuje starcie dwóch obozów.Arystokraci skupieni w Okopach Św.Trójcy okazują się tchórzliwi i egoistyczni.Odbywa się nad nimi sąd kierowany przez triumfujących rewolucjonistów.Wtedy też ich dowódcy ukazuje się wizja Chrystusa.Pankracy ginie,wypowiedziawszy słowa:„Galilejczyku,zwyciężyłeś!”Ostatnia scena utworu jest wyrazem prowidencjalizmu,o którego słuszności przekonany był Krasiński.

Niektóre inscenizacje teatralne

• 1920 r.reż.Arnold Szyfman,Warszawa
• 1926 r.reż.Leon Schiller,Warszawa
• 1938 r.reż.Leon Schiller,Łódź
• 1959 r.reż.Bohdan Korzeniewski,Łódź
• 1965 r.reż.Konrad Swinarski,Kraków
• 1969 r.reż.Adam Hanuszkiewicz,Warszawa
• 2015 r.reż.Monika Strzępka,Kraków

Kompozytorzy muzyki do inscenizacji"Nie-Boskiej komedii"to m.in.Krzysztof Penderecki,Grażyna Bacewicz,Ludomir Różycki,Mieczysław Sołtys.