"Rozmowy z katem"

Utwór literatury faktu autorstwa Kazimierza Moczarskiego.

Historia publikacji

Ukazała się po raz pierwszy w latach 1972-1974 w miesięczniku"Odra",następnie jako książka,"Rozmowy"zostały wydane w 1977 r.(w niepełnej wersji).Wersja pełna i nieocenzurowana ukazała się po raz pierwszy w roku 1992 nakładem PWN.Książka ta stanowi dokumentalną i rzetelną relację,mającą cechy studium socjologicznego i psychologicznego.

Powstanie i tematyka dzieła

Powieść jest oparta na autentycznych wydarzeniach.W roku 1949 Kazimierz Moczarski,dziennikarz,prawnik z wykształcenia,żołnierz Armii Krajowej,został osadzony przez władze komunistyczne wraz ze zbrodniarzem,wysokiej rangi oficerem SS Jürgenem Stroopem w jednej celi więzienia mokotowskiego w Warszawie.Stroop(m.in.likwidator getta warszawskiego podczas powstania w 1943 r.odpowiedzialny za śmierć dziesiątków tysięcy ludzi)został wcześniej skazany na karę śmierci przez amerykański sąd,w Polsce sądzony był m.in.za zbrodnie z Warszawy i poznańskiego.Umieszczając Moczarskiego ze zbrodniarzem władzom komunistycznym prawdopodobnie chodziło o złamanie psychiki polskiego bohatera wojennego i działacza AK.Wraz z nimi wyrok odbywał niejaki Gustaw Schielke,niemiecki policjant.Ta sytuacja sprowokowała Moczarskiego do stworzenia portretu osobowości hitlerowca,opisu jego życia i kariery oraz napisania książki o mechanizmach działania i rozwoju nazizmu.Uwagę zwraca niezwykła pamięć Moczarskiego,który spisując rękopis tuż po wyjściu z więzienia w 1956 r.pamiętał wiele szczegółów z pobytu,takich jak rozmowy,gesty czy reakcje współwięźniów.Sam autor podejrzewał,że pamięć spowodowana była niezwykłym napięciem okresu wyczekiwania na wykonanie na nim wyroku śmierci.Przed opublikowaniem"Rozmów"wszystkie fakty w nich zawarte,w miarę możliwości,zostały przez autora zweryfikowane.Moczarski miał dostęp do niektórych świadków opisanych zdarzeń oraz do stenogramów i dokumentów procesowych polskich i amerykańskich.

Adaptacje

W 1977 r.teatralną adaptację"Rozmów z katem"w Teatrze Powszechnym w Warszawie przedstawił Andrzej Wajda(premiera 22 grudnia 1977 roku)z Zygmuntem Hubnerem w roli Moczarskiego,Stanisławem Zaczykiem jako Stroopem oraz Kazimierzem Kaczorem w roli Schielkego.W 2006 roku Teatr Telewizji wyemitował adaptację"Rozmów"w reżyserii Macieja Englerta.W role Kazimierza Moczarskiego i Jürgena Stroopa wcielili się Andrzej Zieliński i Piotr Fronczewski.